بُت‌وارگی کنکور

✍️دکتر سردار فتوحی| جامعه‌شناس

حدود نیم قرن است که تنها معیار سنجش دانش‌آموزان و گزینش آنان برای مقاطع بالاتر از جمله ورود به دانشگاه، کنکور است. آثار کنکور به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر تن و روح هر ایرانی حک شده است. امروزه کنکور به شکل امری طبیعی و هویتی مستقل مبدل شده است که گویی انسان‌ها به دنیا می‌‌آیند و می‌میمرند؛ دولت‌ها می‌آیند و می‌روند ولی کنکور زنده است و می‌ماند، بُت می‌شود و بر انسان ایرانی چیره شده است که نخبگی، خلاقیت، استعداد و … تنها از مجرای آن تعریف می‌شود. طوری این کنکور فرای تاریخ ایران قرار گرفته است که تاکنون دولتمردان به جای حذفِ کنکور، ۱) به حذف کسانی از کنکور اقدام کرده‌‌اند (مثلا فرزند فلان مسئول بدون کنکور دانشجوی پزشکی می‌شود) و ۲) یا در برابر کنکور جاخالی داده‌اند (مثلا به واسطه نفوذ و قدرت، بدون شرکت در کنکور به عنوان نخبه تعریف شده‌‌اند).

کنکور طوری هویت مستقل از انسان‌ها به خود می‌گیرد که مأموریت تاریخی سالانه‌ی دولت‌ها می‌شود، حتی در اوج بحران کرونا، یکی از مهم‌ترین نگرانی مدیریت کلان کشوری، چگونگی برگزاری کنکور بود که بعد از کلی نگرانی‌ها، تصمیمات و برنامه‌ریزی‌ها در نهایت این هفته (از ۲۹ مرداد تا ۱ شهریور) بیشتر از یک میلیون و سیصد هزار داوطلب در جلسه کنکور حاضر می‌شوند. اما از چند لحاظ کنکور امسال متفاوت از کنکور سال‌های قبل می‌باشد:

۱) تعویق کنکور: بیش از سه بار کنکور به تعویق و تعلیق درآمد. این تعویق بر روح و تن میلیون‌ها نفر (دانش‌آموز، دانشجو و خانواده‌های آنان) حک می‌شود چنانچه میشل فوکو معتقد است هر کنشی، کنشی را امکان‌پذیر می‌کند. در واقع تعویق کنکور؛ ماشین تولید استرس‌های بی‌موقع و فشارهای نابجا و اختلال در برنامه‌ریزی‌ها بود که به ساخت انسانِ پراسترس، بی‌برنامه و عصبی منجر خواهد شد.

۲) مرگ و میر کرونایی در کنکور: کنکور امسال در وضعیت کرونایی برگزار می‌شود که دو روز قبل از برگزاری کنکور (۲۷ مرداد)، ۲۲۵۰ نفر مبتلا به کرونا و ۱۶۵ نفر بر اثر این بیماری فوت کرده‌اند. در چنین وضعیتی باید به جای آرزوی موفقیت، آرزوی سلامتی برای داوطلبان کنکور خواستار باشیم و باید به جای امید برای کسب نتایج، از تعداد بیماری و مرگ نگران باشیم. گویی به جای آزمونی برای موفقیت، آزمونی برای شکست است.

۳) شکاف طبقاتی بارز: کنکور امسال شکاف طبقاتی را بیش از سال‌های پیشین برجسته می‌کند. زیرا اولاً داوطلبان در کنار خانواده‌های خود در قرنطینه خانگی قرار داشتند که داوطلبان طبقات پایین‌تر، فضای کافی برای مطالعه و به دور از حواس‌پرتی نداشتند و ثانیاً از آنجایی که به دلیل کرونا آموزشگاه‌ها و کلاس‌های عمومی (حتی مدارس) تعطیل شدند داوطلبان طبقات پایین‌تر قادر به اخذ معلم خصوصی نبودند.

۴) بیکاری فزاینده و تشدید بحران اقتصادی: نمی‌توان انکار کرد که هر ساله بر تعداد بیکاری دانش‌آموختگان افزوده می‌‌شود و ایران در سال ۹۹ نیز با بحران اقتصادی تمام عیار مواجه بوده است که این دو عامل برای فرسایش امید داوطلبان هم‌‌افزایی می‌کنند.

به طور کلی کنکور امسال نشان داد که چقدر تصمیم‌گیری‌ها دچار آسان‌سازی و پیش‌پاافتادگی شده است و چقدر حقِ آرامش داوطلبان در شبکه‌های مجازی توسط مدیران سلب می‌شود. مثلا ده روز به کنکور باقی مانده است بدون آنکه تصمیم نهایی گرفته شود مدیر یک وزارتخانه خبر از تعویق کنکور می‌دهد و کمتر از ۴۸ ساعت خبر تکذیب می‌شود. این به نوعی سیاست‌زدایی از سیاست است و محصول آن ساخت انسان بی اعتماد است.

 

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی *

بستن
بستن