فرهنگ سازی حلقه مفقوده در حفاظت از منابع طبیعی

در گفتگوی واکاوی با سرپرست منابع طبیعی و آبخیزداری سقز مطرح شد

استفاده و بهره برداری صحیح از منابع طبیعی یکی از بحث های داغ و به روز در جامعه ماست. در کردستان و شهرستان سقز این امر اهمیت ویژه ای یافته است. سوء مدیریت و سوء مصرف سبب نگرانی های عمده در حوزه منابع طبیعی شده است، قاچاق چوب، برداشت بی رویه شن و ماسه از کف رودخانه ها، تخریب مراتع و فرسایش خاک، آتش سوزی مزارع و مراتع خطراتی است که در کمین منابع طبیعی سقز نشسته است، واکاوی برای بررسی این وضعیت سراغ سهراب احمدی رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیز داری سقز رفته است. این گفتگو را در ادامه می خوانید:

 

واکاوی: سال گذشته شاهد قاچاق گسترده چوب در شهرستان بودیم، این روند با اینکه کند شده اما کماکان ادامه دارد، چه تلاشی برای پایان بخشیدن به این وضعیت صورت گرفته است؟

 

از ابتدای شروع به کارم در سقز و مشورت های بعمل آمده از همکاران، حفظ منابع آب و خاک شهرستان را در اولویت قرار دادیم و از آنجا که بیشتر نیروها  دوره ضابطی دیده اند کار  کشف و تعقیب جرایم را نیز خودمان انجام می دهیم اما رسیدگی به پرونده ها بر عهده دادگستری است.

در این بین حلقه مفقوده ای وجود داشت و آن فرهنگ سازی بود. بایستی ارزش منابع طبیعی، قوانین موجود و تأثیرگذاری انجمن ها برای مردم تبیین می شد که در نتیجه درگیر کردن لایه های مختلف مردم، دولت و نهادهای مدنی باعث شد منابع طبیعی در میان مردم اهمیت و جایگاه خود را تا حدودی بازیابد و در این زمینه حتی رأی های فرهنگی صادر شد که طی آن فرد به جای پرداخت جریمه و تحمل حبس می تواند در یک مدت معین به منابع طبیعی کمک کند و یا کار فرهنگی در این زمینه انجام دهد. خوشبختانه در ماههای اخیر قاچاق چوب و درخت به کمترین میزان خود رسیده است.

 

واکاوی: سابق بر این شنیده می شد که ممکن است تعدادی از پرسنل منابع طبیعی با دلالان و قاچاقچیان چوب به انحای مختلف همکاری داشته باشند، آیا از بدو ورود شما چنین چیزی مشاهده شده و تلاشی برای سالم سازی صورت گرفته؟

 

حقیقتا من نیز چیزهایی شنیده بودم، اما مستند چیزی ندیده ام و از روزی که به سقز آمده ام و چارچوب ها را اعلام کردم چنین چیزی حتی اجازه مطرح شدن نداشته است، اما باید در نظر داشت که اگر مسئول اقتدار لازم را داشته باشد بعید است نیروهای یک مجموعه دست به اقداماتی بزنند که به ضرر کل مجموعه و یا بدنامی آنان باشد. تا این لحظه با شهامت اعلام می کنم که هیچ کدام از نیروهای من هیچ تخلفی مرتکب نشده اند.

 

واکاوی: در برخی محلات شهری املاکی وجود دارند که همواره از آنها به عنوان اراضی ملی یاد میشود، بوروکراسی موجود مشکلات زیادی را متوجه مردم کرده است، کی قرار است این موضوع به اتمام برسد؟

برای حل این موضوع، جلسه ای با حضور مسئولانی از فرمانداری، جهاد کشاورزی، راه و شهرسازی، ثبت اسناد و … تشکیلشد، مقرر شد راه و شهرسازی پیگیر این قضیه باشد و با حضور مدیران کل این ادارات در سقز این موضوع چاره اندیشی شود، اما آنچه به رفع تداخل مربوط باشد از سوی منابع طبیعی قابل حل است.

 

واکاوی: اخیرا همکاری هایی با امور آب و منابع طبیعی در سقز و بوکان شروع کرده اید، این همکاری ها شامل چه مواردی است سو چرا تا قبل از این کمتر شاهد بودیم؟

 

مطابق اولویت بندی هایی که داشتیم، ۱۸ منطقه مشترک  بین سقز و بوکان را شناسایی کردیم و متوجه شدیم که این مناطق به دلیل تداخلاتی که با هم داشتند تا این لحظه از سوی طرفین رسیدگی نشده و تبدیل به محلی برای جولان متخلفان شده است.

شهرستان های سقز و بوکان در چندین روستا دارای مرز مشترک می باشند که این موضوع باعث بروز مشکلاتی در حفاظت از منابع طبیعی و برخورد با متخلفان و تخریب گران منابع طبیعی شده است.تخریب مراتع مجاور، قطع درختان خودرو، ورود دام غیر مجاز، تغییر کاربری غیرمجاز اراضی و زمین خواری و برداشت غیر مجاز و بی رویه شن و ماسه از بستر رودخانه سیمینه رود که باعث تغییرات مورفولوژیکی بستر رودخانه و افزایش ضریب خطر سیلاب برای اراضی و روستاهای همجوار رودخانه شده، از مشکلاتی بود که سودجویان به علت عدم هماهنگی ادارات به وجود آورده بودند. در این راستا اکیب های مشترک گشت زنی برای ممنوعیت برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه، تشکیل کلاس های آموزشی و نیز برخورد با متخلفین و معرفی آنها به مراجع ذیصلاح تشکیل شد. همچنین با امور آب تفاهم نامه ای منعقد شد که حق اجاره عرصه را ندارد. این موضوع همزمان برای سایر مسیرهای مشترک همچون سقز_بانه، سقز_دیواندره و نیز سقز مریوان در دستور کار است.

در این میان نیروی انتظامی در جلب متخلف و معرفی آنها به مراجع قضایی آنگونه که لازم است قایل به همکاری نیست، همچنین عدم همکاری مردم که بیشتر ناشی از ترس از درگیری های محلی است روند کار را کند کرده است.

 

واکاوی: مابین دام و مرتع تعادلی باید برقرار شود، نظر به اهمیت مراتع و خطر کاهش و حتی نابودی آنها، منابع طبیعی چه تدابیری در نظر گرفته است؟

پروژه ممیزی منابع در دست اقدام است که مربوطه به جدا کردن مستثنیات از اراضی ملی (مراتع و جنگلها و حوزه های آبخیز) است و در آن مشخص می شود که زمین مورد نظر جزو اراضی ملی است یا زراعی است. ممیزی مرتع نیز بر اساس عُرف انجام می شود و کارگروه مربوطه با مراجعه به روستا و شمارش دامها مراتع را بر اساس نقشه تفکیک و تیپ بندی می کنند. بر اساس این تیپ بندی مقدار تولید علوفه، تعداد دام مجاز و ظرفیت مرتع مشخص و در نهایت کارت دامداری صادر می شود و این افراد دامدار ذیحق حساب می شود که با گذشت سی سال از آن دوباره تجدید ممیزی صورت می گیرد.

پروانه چرای دام باید سالانه تمدید شود و هزینه ای بابت آن دریافت می شود. متخلفین در حوزه چرای دام در دفعات اول با تذکر و در ادامه ضمن ابطال پروانه بابت هر رأس دام که تخلف صورت گیرد دویست هزار تومان جریمه می شود.

اما با توجه به وجود چرای زودرس، چرای دیررس، چرای خارج از فصل، چرای بی رویه و… در منطقه، و در راستای جلوگیری از نابودی مراتع و بازتولید آنها ضروری است طرح مدیریت چرا شود. یکی از این اقدامات قُرق است که بر اساس آن یک منطقه را به چند بخش تقسیم و هر سال بخشی از آن قُرق و از ورود دام به آن جلوگیری می شود تا مرتع در یک بازه زمانی بازتولید شود.

بحث مالکیت مرتع به دو صورت مشاع ( که به کل روستا تعلق دارد) و مفروض است که در سقز بیشتر مشاعی است و در کنار آن بحث علفزار عُرفی وجود دارد که مردم طی سالها نگهداری از آن علفزار یک حق بهره برداری و خوشه چینی از آنها را برای خود گرفته است.

در این زمینه ها ضعف قوانین نیز وجود دارد. برخی افراد کارت مرتعداری دارند اما در شهر زندگی می کنند و این به نوعی حق دامداران را تضییع کرده است و چه بسا لزوم بازنگری در آن وجود دارد.

 

واکاوی: در بحث خط مسیر انتقال گاز ترکیه برخی زمین داران محلی نسبت به بی توجهی و کم کاری منابع طبیعی گلایه داشتند، برای پیگیری حق و حقوق آنها چه اقدامی شده است؟

خود ما نیز نگرانی مان را نسبت به این موضوع اعلام کردیم. شرکت گاز در تهیه نقشه مسیر هیچگونه مصالح و منافعی غیر از مصالح و منافع خود را در نظر نگرفته است. وظیفه ما تعیین اراضی ملی، مستثنیات، زراعت و … است. اگر طرف اطمینان داشته باشد زمین وی زراعی است و بر آن تأکید و تعجیل دارد به شعبه هفتم در سنندج ارجاع داده می شود و آنچه حق وی باشد را مطالبه و دریافت خواهد کرد.

 

واکاوی: با توجه به فصل گرما و احتمال آتشسوزی در مراتع و مزارع، آیا منابع طبیعی آمادگی لازم را با این حوادث دارد؟

به محض اتمام بارندگی ها برخی هماهنگی ها از سوی استان جهت آماده باش نیروهای ستاد بحران تدارک دیده شده و در شهرستان نیز این موضوع در دستورکار قرار دارد. بر اساس قانون کلیه اعضا و ارگان های عضو ستاد بحران ملزم به همکاری هستند اما متأسفانه این همکاری در کمترین میزان خود است و غیر از شهرداری و ارتش کمتر نهادی قایل به همکاری است. جهاد کشاورزی کمترین همکاری را در این بحث و برخی مباحث دیگر از جمله جلوگیری از قاچاق چوب، توسعه باغات، جلوگیری از ورود دام مهاجر و حتی چوب آلات قطع شده مثمر نظارت ندارند و با ما همکاری کمی دارند. هر اداره ای هر وع خودرویی که دراد می تواند کمک حال ما باشد. حریق تا زمانی که کوچک است می تواند توسط مردم محلی خاموش شود. اامکانات ما محدود است و امکان مقاله با آتشسوزی با توجه به فاصله های مکانی کم است.

 

بخشی از کار شما در حوزه آبخیزداری و مقابله با سیلاب است، برای کنترل این موضوع چه اقداماتی انجام داده اید؟

ضررهایی که اخیرا از ناحیه بارندگی و سیلاب متوجه منطقه شده  ضرورت طرح های آبخیزداری را توجیه می کند. در جاهایی که احتمال جذب آب کم است از روشهای تراس بندی، سدهای رسوب گیر استفاده می شود و با این کار ذخیره آب، کنترل رسوبات و جلوگیری از وقوع سیلاب و نابودی زمین های زراعی، غنی شدن سفره های آب زیرزمینی و چشمه سارها نیز صورت می گیرد.

 

به عنوان سؤال آخر، بارها از کمبود نیرو و امکانات سخن گفته اید، وضعیت منابع طبیعی در این زمینه ها چگونه است؟

این اداره ۱۷ نفر نیرو دارد، سه تن از آنها خانم هستند، سه نفر نیز شرکتی هستند که بلاتکلیف هستند. حدود چهار نفر سرباز امریه داریم که با کمترین حقوق بیشترین کارها را انجام می دهند. برخی نیروها در حال بازنشستگی هستند و این یک معضل است. در آزمون اخیر هم فقط یک نفر خانم برای این اداره در نظر گرفته شده که ما به شدت در این زمینه گله مندیم. تناسبی بین نیرو و سطح گسترده شهرستان وجود ندارد و با وضعیت موجود حداقل به بیست نفر نیری دیگر نیازمند هستیم. در کنار کمبود نیرو کمبود ابزارها و خودروهایی برای اعزام به منطقه و … نیز وجود دارد.

بستن
بستن