در همایش جامعهشناسی مرز مطرح شد؛
مهاجرت در کردستان دارد خاصیت زنانه پیدا میکند
در روزهای گذشته دومین همایش جامعه شناسی مرز در دانشگاه کردستان برگزار شد و طی آن به ابعاد مفهومی و نظری مطالعات مرز، تجربه زیسته مرزنشینی، سیاستهای توسعه در مناطق مرزی با تاکید بر تغییرات خانواده، جمعیت و وضعیت آموزش در مناطق مرزی پرداخته شد.
در یکی از این سخنرانیها دکتر حاتم حسینی جمعیتشناس و عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی همدان در مقالهای تحت عنوان “پنجره جمعیتی کردستان؛ اثر انتظار و چرخه باطل فقر و کولبری” عنوان کرد که جوانان این استان دچار محرومیت نسبی شدهاند و این محرومیت میتواند نیروی محرکه مهمی برای دگرگونیهای اساسی و یک عامل انگیزشی برای مهاجرت باشد و مهمتر اینکه “مهاجرت در کردستان دارد خاصیت زنانه پیدا میکند و به دلیل جاذبههایی که در خارج از این استان وجود دارد حتی بانوان هم دیگر تمایلی به ماندن در آن ندارند”.
بنابراین مسئولان باید تا زمانی که پنجره جمعیتی در این استان بسته نشده با برنامهریزی مناسب و مدیریت وضعیت، مانع از گذر سخت به دوره سالخوردگی شوند.
گزارش کامل این نشست را در ادامه میخوانید:
به گزارش واکاوی، سالها است در کشورمان بحث جمعیت چه کاهش و چه افزایش آن با شعارهایی هم چون فرزند کمتر و زندگی بهتر در دهه ۶۰ و طی چند سال اخیر هم با اجرای طرحهای حمایتی و اعطای تسهیلات برای فرزندآوری بیشتر در دستور کار دولتها قرار گرفته است.
با وجود این تاکنون هیچ برنامه مشخص و منسجمی در راستای مدیریت جمعیت و توجه به گروههای سنی مختلف در جامعهمان شاهد نبودیم و عملا دولتها در این رابطه نتوانستند موفق عمل کنند و وضعیت کنونی کشور گواهی براین مدعا است.
علی رغم اینکه بسیاری از جمعیتشناسان کشور در ارتباط با بازشدن پنجره جمعیتی کشور و توجه به این مهم از سوی مسئولان هشدارهای لازم را دادند ولی هنوز هم آنگونه باید و شاید توجهی به این مسئله نشده است.
پنجره جمعیتی وقتی باز میشود که حجم جمعیت در سنین ۱۵ تا ۶۵ سال از کل جمعیت به ۷۰ درصد برسد که از سال ۱۳۸۴ ایران وارد این مرحله شده و کردستان هم با ۱۰ سال تأخیر در سال ۱۳۹۴ به این مرحله رسیده است.
جمعیت شناسان معقتدند اگر دستگاه سیاستگذاری و دولت این فرصت پنجره جمعیتی را از دست دهد و بخوبی آنرا مدیریت نکند ایران گذار سختی به دوره سالخوردگی خواهد داشت؛ چراکه جوانان امروزی که شغل و بیمهای ندارند وقتی پیر و سالخورده شوند بار آنها روی دوش دولت خواهد افتاد.
پنجره جمعیتی کردستان؛ اثر انتظار و چرخه باطل فقر و کولبری عنوان کار تحقیقی بود که در دومین همایش ملی جامعهشناسی مرز از سوی دکتر حاتم حسینی دانشیار جمعیتشناسی و عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان ارائه شد.
این عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا در این همایش سخنانش را با این عنوان شروع کرد که؛ جوانان این استان دچار محرومیت نسبی شدهاند که در شرایط جامعه مخاطرهآمیز محرومیت نسبی میتواند نیروی محرکه مهمی برای دگرگونیهای اساسی و یک عامل انگیزشی برای مهاجرت باشد.
وی با اشاره به اینکه در شهر کوچکی هم چون سروآباد در یک سال گفته شده ۶۰ نفر مهاجرت بینالمللی داشتند، افزود: فقر و فلاکت به یکی از ویژگیهای این منطقه تبدیل شده است .
این عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا با بیان اینکه از سه ویژگی جامعه مخاطرهآمیز، کردستان دو ویژگی را داراست، گفت: کار در این استان در شرایط عدم قطعیت است و افزون بر این، توزیع پدیدههای منفی و مخاطره آمیز هم چون پدیده کولبری را در آن شاهد هستیم.
حسینی ادامه داد: ریشه این موارد در تغییرات جمعیت است و اگر دولت نتواند تغییرات جمعیت را مدیریت کند به چالش اساسی تبدیل میشود و ساماندهی آن بسیار دشوار خواهد بود.
وی یادآور شد: ۲۷۰ سال پیش جمعیت دنیا ۶۰۰ میلیون نفر بود، سال ۱۹۵۰ به ۲٫۵ میلیارد نفر رسید و سال ۲۰۲۲ هشت میلیارد نفر شد و از این سال سیر نزولی جمعیت اتفاق افتاد و نمیتوان مدعی شد که چنین تغییری کار دشمن است و آنها میخواهند دنیا نابود شود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه تغییر در ذات جمعیت است و جامعهای که به تغییرات جمعیتی واکنش مناسب نشان ندهد گرفتار میشود، اضافه کرد: هر جمعیتی وارد دوره گذار جمعیت شناختی شد امکان ندارد برگردد.
حسینی با اشاره به اینکه در طول زمان ساختار جمعیت به سمت پیری و سالخوردگی میرود، اظهار داشت: افرادی در ایران عنوان کردند که قصد جلوگیری از سالخوردگی جمعیت کشور را دارند و میخواهند سال ۱۴۳۰ جمعیت جوانی داشته باشیم، ما از آنها درخواست میکنیم فرمولاسیون خود را هم به ژاپنیها که هم اکنون پیرترین کشور دنیا هستند و تاکنون نتوانستند مانع سالخوردگی جمعیتشان شوند، ارائه کنند.
وی با اشاره به اینکه قرن ۲۱ قرن پایان رشد جمعیت جهان و سالخوردگی جمعیت است، گفت: هیچ نظام اجتماعی نباید انتظار داشته باشد وقتی گذار جمعیتی اتفاق میافتد و ساختار سنی و جنسی جمعیت تغییر میکند جامعه دست نخورده باقی بماند.
ایران در کجای مراحل گذار جمعیت شناختی قرار دارد؟
این عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا بیان کرد: نرخ رشد جمعیت ایران زیر یک درصد است، در حالیکه در سرشماری سال ۹۵ بالای یک درصد بود و این نشان از کاهش جمعیت در کشورمان است.
حسینی با بیان اینکه اتفاقی که در ساختار جمعیت جهان روی داده در ایران هم پیش آمده است، گفت: جمعیت ایران دارد به سمت سالخوردگی میرود ولی هنوز سالخورده نشده، به عبارتی جمعیت ایران در حال گذار به سمت سالخوردگی است.
وی یادآور شد: عدهای بر طبل پیری جمعیت ایران میکوبند چون برای آنها منافعی دارد و دنبال گرفتن و اجرای پروژههایی هستند به همین دلیل به بیان حرفهای غیرعلمی به اسم تحقیقات میپردازند.
این دانشیار جمعیت شناسی با اشاره به اینکه هیچ فرمولاسیونی در جمعیت شناسی نیست که مانع از پیرشدن جمعیت شود، گفت: پنجره جمعیت شناختی ایران از سال ۱۳۸۴ باز شده یعنی حجم جمعیت در سنین ۱۵ تا ۶۵ سال از کل جمعیت به ۷۰ درصد رسید .
ورود ایران به دوره سالخوردگی از سال ۱۴۲۵
حسینی با اعلام اینکه حداکثر ۴۰ سال طول میکشد تا پنجره جمعیت شناختی جامعهای بسته شود، گفت: هر کشوری که دوره پنجره جمعیت شناختی را با سرعت طی کند زودتر به سالخوردگی میرسد و ایران یکی از این کشورها است.
به گفته وی سالخوردگی جمعیت پیامدهای زیادی به لحاظ سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و جمعیت شناختی دارد و میتواند دوام و بقای جمعیتهای انسانی را به خطر اندازد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: ۱۷ سال از باز شدن پنجره جمعیتی ایران میگذرد و هر چند حرف زیادی زده شده ولی هنوز هیچ کاری انجام نشده است.
حسینی با بیان اینکه ایران در سال های ۱۴۲۵ تا ۱۴۳۰ وارد دوره سالخوردگی جمعیت خواهد شد، گفت: به لحاظ جمعیت شناختی وقتی پنجره جمعیتی باز میشود نسبت وابستگی یعنی وابستگی جمعیت زیر ۱۵ سال و بالای ۶۵ سال به جمعیت در سن کار کاهش می یابد.
وی با بیان اینکه باید برای این مهم برنامه داشت در غیراینصورت آسیبهای اجتماعی زیادی به دنبال خواهد داشت، ادامه داد: آیا مدیران و برنامهریزان میتوانند این گذار جوانی به سالخوردگی را به گذار مولد تبیدل کنند؟ که تاکنون نتوانستند.
این استاد دانشگاه یادآور شد: بسیاری از جوانان ایران به جای اینکه هدفهای خود را دنبال کنند زندگی خود را در انتظار رویدادها و اتفاقات مختلف به انتظار نشستند.
وی با بیان اینکه کردستان مشکل کاهش رشد جمعیت ندارد، گفت: بین سال های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ بیش از چهار میلیون و ۷۷۶ هزار نفر به جمعیت ایران اضافه شد و سهم کردستان از یک میلیون و ۴۹۳ هزار نفر به یک میلیون و ۶۰۳ هزار نفر رسید به عبارتی رشد جمعیت در این استان مثبت بوده است.
این استاد دانشگاه افزود: از این جمعیت بیش از ۷۰ درصد در سن کار هستند و نسبت وابستگی جمعیت زیر ۱۵ سال و بالای ۶۵ سال در این استان به نیروی کار بسیار پایین است و اکنون بهترین فرصت برای مردم کردستان است که پس انداز و سرمایهگذاری کنند تا از این فلاکت خارج شوند.
حسینی با بیان اینکه هنوز فرصت هست که مدیران استان برنامهریزی کنند، گفت: مسئله دیگری که مسئولان باید به آن توجه داشته باشند این است که مهاجرت در کردستان دارد خاصیت زنانه پیدا میکند و به دلیل جاذبههایی که در خارج از این استان وجود دارد حتی بانوان هم دیگر تمایلی به ماندن در آن ندارند.
وی اضافه کرد: اگر وضعیت مذکور استمرار یابد دیگر اجرای هیچ طرح حمایتی هم چون اعطای خودرو و غیره نمیتواند در افزایش زاد و ولد تاثیری داشته باشد.
این استاد دانشگاه بیان کرد: در شرایط رکود تورمی، سرپرستان خانوار در این استان تن به قراردادهای کاری میدهند که دستمزد آنها از حداقل دستمزد جامعه پایینتر است و این یعنی تداوم فقر و فلاکت.
افزایش اشتغال غیررسمی در کردستان
حسینی با بیان اینکه اشتغال غیررسمی در کردستان پیوسته در حال افزایش است، گفت: انسان اساسا رفاه طلب است ولی با این وجود چرا کوردها دنبال مشاغل سخت میروند؟ قطعا افرادی که کولبری میکنند ناگزیرند با مشقت زندگی کنند.
وی با بیان اینکه معقتد است که دشمن کردستان فقر و فلاکت و اشتغال ناقص و کولبری است، ادامه داد: دولت باید پنجره جمعیتی را مدیریت کند و اگر این اتفاق نیافتد اثر انتظار بالا میرود و طول دوره انتظار هم طولانی میشود.
این استاد دانشگاه بیان کرد: دولت میتواند با مدیریت پنجره جمعیت، زمینه جداشدن جوانان از والدین و استقلال و ازدواج آنها را فراهم کند که با این اقدام دیگر نیازی به طرح های تشویقی چون دادن خودرو نیست و زاد و ولد افزایش مییابد.
