گندم سقز در سالی دشوار؛ پیشبینی کاهش ۳۵ درصدی تولید
با آغاز برداشت گندم در مزارع شهرستان سقز، کشاورزان از کاهش چشمگیر محصول و مشکلات مدیریتی انتقاد میکنند. در مقابل، مدیر جهاد کشاورزی سقز که به تازگی کار خود را آغاز کرده است با پذیرش چالشها، بر لزوم اصلاح الگوهای کشت، بهبود مدیریت توزیع نهادهها و آموزش کشاورزان تأکید دارد. کاهش ۳۵ درصدی تولید، چهره واقعی سال زراعی جاری را در این منطقه ترسیم میکند.
نقش کلیدی گندم در اقتصاد سقز
در شهرستان سقز، کشاورزی همواره یکی از ارکان اصلی اقتصاد محلی بوده و گندم بهعنوان محصول استراتژیک، نقشی حیاتی در معیشت هزاران خانواده دارد. بخش عمدهای از مزارع شهرستان دیم است و وابستگی شدید آنها به بارشهای فصلی، این بخش را بهشدت در برابر تغییرات اقلیمی آسیبپذیر کرده است. در کنار این عوامل، مشکلات ساختاری در تأمین نهادهها و ضعفهای مدیریتی نیز هر ساله بخشی از توان تولیدی منطقه را تحتالشعاع قرار میدهد. امسال اما وضعیت به مراتب دشوارتر بوده است.
برداشت از دیمزارهای تشنه؛ صدای اعتراض کشاورزان بلندتر از همیشه
برداشت گندم از زمینهای دیم سقز در حالی آغاز شده که بسیاری از کشاورزان، این فصل را از نظر اقتصادی، یکی از ضعیفترین سالها میدانند.
یکی از کشاورزان منطقه که زمینش در نزدیکی یکی از سدهای پرآب شهرستان قرار دارد با لحنی ناراضی میگوید:
«بهتر است بگوییم امسال به زحمت یر به یر شدیم. از محصول خبری نیست. نه آبی برای استفاده داشتیم، نه کود بهموقع رسید. چرا ما کشاورزان باید تاوان ضعف مدیریت و عدم استفاده از منابع آبی محلی را بدهیم؟ این سدها همینجا هستند، ولی سهم ما فقط نگاه کردن است.»
او با یادآوری صفهای طولانی دریافت کود ادامه میدهد:
«همه میدانستند امسال بارندگی کم است. پس چرا توزیع کود را تا لحظه آخر نگه داشتند؟ زمینهای ما زمان مناسب را برای تغذیه از دست دادند. حالا هم قیمت ۲۰ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلو گندم را اعلام کردهاند که هنوز معلوم نیست کی قرار است پرداخت شود. با این شرایط چطور باید چرخه کشت را ادامه بدهیم؟»
روایت کمبایندار: آمار واقعی را ما میبینیم
یکی از کمباینداران باسابقه شهرستان که این روزها در حال برداشت محصول در نقاط مختلف سقز است، میگوید:
«پس از کشاورزان ما اولین کسانی هستیم که افت محصول را به چشم میبینیم. در شرایط عادی، اگر یک تن بذر میکاشتیم، گاهی تا ۷ برابر برداشت داشتیم. امسال اما در بسیاری از زمینها، همان یک یا دو تن را هم به زحمت برداشت میکنیم.»
او با ذکر یک مثال عینی ادامه میدهد:
«در یک زمین ۸ هکتاری، دو تن بذر کاشته شده بود ولی فقط ۶ تن برداشت شد، در حالی که سال گذشته از همین زمین ۱۵ تن گندم درو کردیم. بعضی کشاورزها میگویند “هر چی برداشت کردی مال خودت”، ولی وقتی محصول رو میبینیم، صرف نمیکنه حتی کمباین بفرستیم.»
پاسخ مدیریت جدید: قبول داریم، ولی باید اصلاح کنیم
فریدون حامدی، مدیر جدید جهاد کشاورزی سقز که از اواخر فروردینماه سکان این نهاد را به دست گرفته، با نگاهی تحلیلی به وضعیت موجود میگوید:
«در تغذیه گندم چند مسئله تأثیرگذار بود. اول، سامانه توزیع کود با تأخیر زیادی فعال شد. دوم، بهدلیل ناترازی تأمین انرژی، کودها دیر به کشاورزان رسید و آنها نتوانستند در زمان مناسب تغذیه خاک را انجام دهند. این یک مشکل جدی مدیریتی بود. از طرف دیگر، سرمای اواخر فروردین باعث گلدهی زودهنگام گندم شد و در نهایت به کاهش عملکرد انجامید.»
او تأکید میکند که بخشی از این وضعیت نیز به ساختار ذهنی کشاورزان برمیگردد:
«سالهاست کشاورزان به کاشت هرساله گندم عادت کردهاند؛ بدون تناوب و بدون توجه به فرسایش خاک. در زمین دیم، تناوب گندم و نخود میتواند خاک را زنده نگه دارد، ولی ما حمایت بیقید و شرط دولت از خرید تضمینی را جایگزین برنامهریزی کردهایم.»
حامدی با اشاره به لزوم آموزش مستمر میگوید:
«نمیتوان فقط به مدیریت و اقلیم اشاره کرد و از نقش آگاهیبخشی به کشاورزان غافل شد. اگر الگوی کشت تغییر نکند، وضعیت هر سال بدتر خواهد شد و برنامه ما این است آموزشهای لازم در این زمینه در اولویت قرار بگیرد.»
آمار رسمی: برداشت آغاز شده، کاهش قابلتوجه در راه است
برداشت گندم در شهرستان سقز از دوم تیر در ۱۲ مرکز خرید آغاز شده و تاکنون از سطح ۲۳ هزار و ۸۵۰ هکتار، حدود ۲۷ هزار و ۴۳۷ تن گندم تحویل مراکز خرید شده است. با توجه به روند برداشت و پیشبینیهای کارشناسان، انتظار میرود میزان تولید نهایی گندم در سقز نسبت به سال گذشته با کاهش ۳۵ درصدی مواجه شود.
