نمایشگاه عکسهای قدیمی سقز؛ روایتی از صد سال تغییر در این شهر
نمایش عکسهای قدیمی شهر سقز، با گردآوری صدها تصویر تاریخی، روایتی تصویری از تغییرات اجتماعی، فرهنگی و شهری این شهر در بیش از یک قرن گذشته را پیش روی شهروندان گذاشته است؛ نمایشگاهی که برای دومین بار برپا شده و تنها تا فردا فرصت تماشای آن وجود دارد.
نمایشگاهی که این روزها در مقابل اداره پست سقز برپا شده، تنها مجموعهای از عکسهای قدیمی نیست؛ بلکه روایتی از شکلگیری و دگرگونی یک شهر است. در این نمایشگاه، بیش از صدها تصویر تاریخی، بخشی از زندگی روزمره مردم، ساختار شهری، فعالیتهای فرهنگی هنری و ورزشی و ورود تدریجی برخی فناوریها به سقز را به تصویر میکشد؛ تصاویری که برخی از آنها قدمتی بیش از یک قرن دارند.
این نمایشگاه برای دومین سال متوالی با همکاری آرش سلطانی، مدیر صفحه “سقز فامیلی”، و محمد صدیقی (پهپوو) و با حمایت شهرداری سقز برگزار شده است. استقبال شهروندان در روزهای اخیر نشان میدهد که این تصاویر فراتر از یک آرشیو بصری، به حافظه جمعی شهر گره خوردهاند، حافظهای که در قاب عکسها دوباره جان میگیرد و مخاطبان را به مقایسه گذشته و امروز وامیدارد.
آرش سلطانی، از گردآورندگان این مجموعه، ایده اولیه این کار را برخاسته از علاقه شخصی به حفظ آثار قدیمی میداند. او میگوید مسیر شکلگیری این آرشیو از فعالیت در شبکههای اجتماعی آغاز شد: “ابتدا در فیسبوک و با راهاندازی صفحه خانوادههای سقز و سپس با انتقال این تجربه به اینستاگرام و ایجاد صفحه سقز فامیلی“. به گفته سلطانی، انتشار نخستین تصاویر از آرشیو خانوادگی خودش، زمینه اعتماد عمومی را فراهم کرد و همین اعتماد باعث شد خانوادهها بهتدریج تصاویر شخصی و تاریخی خود را در اختیار این مجموعه قرار دهند.
سلطانی تأکید میکند که اصل بنیادین این فعالیت، احترام به خواست خانوادههاست. تمامی تصاویر با رضایت صاحبان آنها منتشر شده و در مواردی که اختلاف نظری میان اعضای یک خانواده وجود داشته، بدون هیچ مقاومتی تصاویر حذف شدهاند. او این رویکرد را بخشی از تعهد اخلاقی مجموعه میداند و معتقد است ثبت تاریخ تصویری شهر بدون جلب اعتماد عمومی ممکن نیست.
به باور او، این تصاویر علاوه بر ثبت گذشته، کارکرد اجتماعی نیز داشتهاند؛ بهگونهای که در مواردی، انتشار یک عکس قدیمی باعث شده افرادی پس از چند دهه یکدیگر را پیدا کنند و ارتباطهای فراموششده دوباره شکل بگیرد. سلطانی میگوید همین بازسازی پیوندهای انسانی، مهمترین دستاورد این آرشیو است.
محمد صدیقی، دیگر گردآورنده تصاویر، بخش مهمی از نمایشگاه را حاصل بازسازی و شناسایی عکسهایی میداند که توسط سیاحان و جهانگردان در حدود ۱۵۰ سال پیش ثبت شدهاند و در اسناد و نشریات قدیمی وجود داشتهاند. به گفته او، پس از بازسازی این تصاویر، تلاش شده افراد و مکانهای موجود در عکسها شناسایی شوند تا روایت تاریخی آنها کاملتر شود.
صدیقی همچنین به بخشی از آرشیو اشاره میکند که متعلق به فردی ارمنی به نام پرویزخان است؛ فردی که به دلیل موقعیت اجتماعیاش توانسته به اندرونی خانه حاکمان راه یابد و تصاویر نادری ثبت کند. افزون بر این، بخشی از عکسهای نمایشگاه از آرشیو شخصی خانواده صدیقی و بستگان اوست که به حدود شش دهه پیش بازمیگردد.
در میان تصاویر به نمایش درآمده، عکسهایی از چهرههای شاخص تاریخی سقز نیز دیده میشود؛ از جمله تصویری از مرحوم پروفسور غفور یوسفیانی، از مدیران ارشد شرکت ملی نفت ایران و نماینده ایران در اوپک که نقش مؤثری در مجامع بینالمللی و دیپلماسی نفت داشته است. صدیقی روایتی کوتاه از ماجرای گروگانگیری یوسفیانی در سال ۱۳۵۴ و سرنوشت بعدیاش را تعریف میکند که به محاکمه و زندانی او در بعد از انقلاب سال ۱۳۵۷ منتهی شد و در نهایت از زندان آزاد میشود و در سال ۱۳۹۶ فوت و در آرامستان دوزخدره سقز به خاک سپرده میشود.
تصاویر دیگری نیز به نخستین نشانههای مدرنشدن شهر اختصاص دارند؛ از ورود آموزش رسمی به سقز و راهاندازی نخستین مدرسه، تا تأمین برق شهری با خرید موتور برق و نظم خاص روشنایی شبانه. این عکسها نشان میدهند که چگونه تصمیمهای جمعی و تلاش شهروندان، زیرساختهای اولیه زندگی شهری را در سقز شکل دادهاند.
در مجموع، نمایش عکسهای قدیمی شهر، فرصتی فراهم کرده است تا گذشته سقز نه صرفاً بهعنوان خاطره، بلکه بهعنوان روندی از تغییر و تحول دیده شود؛ روندی که اکنون در قاب تصویر، پیش روی نسل امروز قرار گرفته است.
