د.برهم صالح؛ دیپلمات کُردی که روزی خود یک پناهنده بود!

پس از هفته‌ها بررسی رزومه ۱۲ کاندیدای مختلف برای پست کمیسر عالی امور پناهندگان سازمان ملل توسط کمیته ویژه سازمان ملل، سرانجام دکتر برهم احمد صالح ،رئیس‌جمهور اسبق عراق و از رهبران برجسته کُرد، به این مهم دست یافت. نکته قابل توجه این انتخاب این است وی علاوه بر داشتن نیم قرن مبارزه و فعالیت سیاسی، و ۲۵ سال تجربه دیپلماتیک در سطح عالی، خود دست‌کم ۱۲ سال مشکلات و مصائب پناهندگی را در زندگی‌اش تجربه کرده است، درست به مانند دهها هزار نفر از هم‌تباران کُرد دیگر او. تجربه‌ای که در انتخاب او توسط کمیته ویژه بی‌تاثیر نبوده است. طبق برنامه قرار است وی از ژانویه ۲۰۲۶ کار خود را شروع کند.

اهمیت کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل

کمیسر عالی پناهندگان سازمان ملل (High Commissioner for Refugees)، که ریاست کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR) را بر عهده دارد، ریاست یک آژانس تخصصی سازمان ملل متحد است که مستقیما زیر مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار دارد و شخص کمیسر عالی پناهندگان توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد انتخاب می‌شود و همچنین به مجمع عمومی در مورد کار UNHCR گزارش سالانه می‌دهد.
این سازمان تخصصی از نظر سلسله‌مراتب رسمی، یک آژانس تخصصی محسوب شده و جایگاه ریاست آن (برهم صالح)، از نظر سلسله‌مراتی پایین‌تر از مقام‌های کلیدی اصلی مثل دبیرکل سازمان ملل است، اما در عین حال نقش جهانی مهمی در سیاست‌های پناهندگی و حمایت از پناهندگان دارد. همچنین وقتی این واقعیت را در نظر بگیریم که «آنتونی گوترش» دبیرکل فعلی سازمان ملل، پیش از پست فعلی‌اش کمیسر عالی امور پناهندگان بوده، اهمیت سیاسی این پست بیش از پیش نمایان می‌شود.

اهمیت حضور بین‌المللی کُردها

افزایش قابل توجه حضور چهره‌های سیاسی کُرد در محافل دیپلماتیک و سازمان‌های بین‌المللی و یا کسب کرسی‌های پارلمانی و حزبی در کشورهای اروپای غربی و آمریکای شمالی و نیز موفقیت‌های بین‌المللی چهره‌های علمی و فرهنگی کُرد در این سال‌ها، در کنار مبارزات بی‌امان کُردها علیه داعش، یا سیستم‌های بسته و نیز عمدتا مبتلا به فاشیسم خاورمیانه، تاثیر بسزایی در افزایش آگاهی و حساسیت جامعه جهانی، رسانه‌ها و محافل دیپلماتیک و… نسبت به مساله کُرد داشته است. مساله‌ای که در عصر رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و افزایش ارتباطات و خودآگاهی‌ها قابل قیاس با گذشته نیست. روندی که اینک با پست جدید برهم صالح و نیز خیز احتمالی او برای دستیابی به پست دبیرکلی سازمان ملل متحد، در کنار پروژه صلح کُردها در ترکیه و تلاش برای دستیابی به یک فرمول مشترک کُردهای روژئاوا در سوریه و نیز تثبیت موقعیت اقلیم کردستان در عراق، می‌تواند تاثیر بسزایی در بهبود وضعیت کُردها در خاورمیانه داشته باشد.

برهم صالح در یک نگاه

نام به کُردی: بەرھەم ئەحمەد ساڵح
نام به انگلیسی: Barham Ahmed Salih
ملیت: کُرد
دارای تابعیت: عراق و بریتانیا
مسلط به زبان‌های کُردی (مادری)، عربی، انگلیسی، فارسی (بطور نسبی).

نقاط عطف در زندگی برهم صالح

۱۹۶۰: در ۸ سپتامبر ۱۹۶۰ در سلیمانیه واقع در اقلیم کردستان متولد شد.
۱۹۷۶: عضو حزب تازه تاسیس اتحادیه میهنی کردستان شد.
۱۹۷۹: توسط حزب بعث به مدت ۴۳ روز بازداشت شد.
۱۹۷۹: مهاجرن به بریتانیا مهاجرت
۱۹۸۳: گرفتن لیسانس عمران و ساخت‌وساز را از دانشگاه کاردیف بریتانیا
۱۹۸۴: عضو کمیته اروپایی حزب اتحادیه میهنی کردستان.
۱۹۸۵: ازدواج با سرباغ صالح (از فعالان حوزه زنان و نیز محیط زیست کردستان)
۱۹۸۶: مسئول دفتر حزب اتحادیه میهنی در لندن شد.
۱۹۸۷: گرفتن مدرک دکترای آمار و کاربرد کامپیوتر در مهندسی را از دانشگاه لیورپول
۱۹۹۲: پس از آزادی کردستان، در کنگره حزب به عنوان عضو شورای رهبری برگزیده شد.
۱۹۹۲: مسئول روابط اقلیم کردستان با آمریکا
۲۰۰۱ – ۲۰۰۴: نخست وزیر اقلیم کردستان عراق
۲۰۰۲: از حمله تروریستی گروه انصارالاسلام کردستان جان سالم بدر برد.
۲۰۰۴: معاون نخست‌وزیر در دولت موقت عراق
۲۰۰۵: وزیر برنامه‌ریزی در دولت موقت عراق
۲۰۰۶ – ۲۰۰۹: معاون نخست وزیر عراق
۲۰۰۷: تاسیس دانشگاه آمریکایی سلیمانیه و داشتن ریاست آن (تا به امروز)
۲۰۰۹ – ۲۰۱۲: نخست وزیر اقلیم کردستان عراق
۲۰۱۷: خروج از حزب اتحادیه میهنی و تاسیس حزب «ائتلافی برای دمکراسی و عدالت»
۲۰۱۷: دادن رای «بله» به رفراندوم استقلال کردستان
۲۰۱۸: بازگشت دوباره به حزب اتحادیه میهنی کردستان
۲۰۱۹- ۲۰۲۲: چهارمین رئیس جمهور عراق فدرال
۲۰۱۹: ارائه لایحه حمایت از کُردهای ایزدی و محکومیت نسل‌کشی آنان توسط داعش در پارلمان عراق
۲۰۲۴: همکاری با دانشگاه هاروارد (موسسه بلفر)
۲۰۲۵: انتخاب به عنوان کمیساریای عالی سازمان ملل متحد