“هنوز درکی از ریتم و دیالوگ نداریم”

علی ظفر قهرمانی نژاد سال ۱۳۵۴ در سقز به دنیا آمده است و فارغ التحصیل دانشکده هنرهای زیبا در مقطع کارشناسی ارشد در رشته کارگردانی تئاتر است. او داور این دوره از جشنواره تئاتر کردی می‌باشد. واکاوی حول چند موضوع با این کارگردان گفتگویی انجام داده؛ موارد مورد بحث: فقدان درام در تئاتر کردی، تئاتر شورایی و نقش آن درتولید کنشگر اجتماعی و همچنین ارزیابی تئاتر کردی.

واکاوی: فقدان درام کردی تا چه اندازه مشهود است و روی جشنواره تئاتر کردی چه تاثیری دارد؟
قهرمانی نژاد: متاسفانه چیزی به اسم درام کردی نداریم؛ بیت، افسانه، داستانهای فولکلور و رمان یا بهتر بگویم متن کردی داریم اما توانایی اقتباس دراماتیک از آنها وجود ندارد چون نیاز به تخصص دارد و مقوله‌ای فنی و زیبایی شناختی است به همین خاطر ما نتوانستەایم بهرەای از آثار ادبی یا ادبیات کردی ببریم. اقتباس کردن و تبدیل کردن متن غنایی و روایی به یک درام نمایشی توانایی می خواهد و به نظرم این توانایی در نمایشنامه نویسهای ما به وجود نیامده است پس درام کردی به معنای دراماتیک کلمه وجود ندارد ما فقط متون غنایی را روی صحنه می بریم و داستان سرایی می کنیم و این موضوع باعث کاهش سطح کمی و کیفی آثار خواهد شد.

واکاوی: اگر درام نداشته باشیم شاهد تولید تئاتر به معنای کردی آن نخواهیم بود. نمایشنامه نویس یا نویسندەی ما چطور باید به این توانایی دست یابد؟
قهرمانی نژاد: شناخت درام تخصص می خواهد و باید عناصر درام به خدمت نمایش درآید تا تماشاچی مجذوب یک نمایش شود یعنی اگر این عناصر وجود نداشته باشد روی صحنه چیزی به اسم نمایش یا تئاتر اتفاق نمی افتد، به همین خاطر در نمایشها ما با یک داستان مونوتون، در خطی مستقیم مواجه هستیم؛ فقط با نورپردازی و موسیقی و جلوه های بصری و صوتی می خواهند تماشاگر را با خودشان همراه سازند. نکته اصلی در تکمیل این بحث، ریتم و استراتژی اجراست یعنی هم فرم اجرا، هم کشف فرم روایی و بعد تمامی عناصر نمایشی باید در خدمت فرم اجرایی و روایی باشند واین موضوع یک تخصص فنی است و لازم است آموزش داده شود و نباید به یک رویکرد غنایی روی صحنه بسنده کرد. ما روی صحنه فقط داستان می شنویم و درآم نمی بینیم اگر قرار باشد روایتی تبدیل به درآم شود باید دارای گره افکنی و نقطه اوج باشد و بحران ایجاد شود و دارای کنش پیش رونده باشد پس اگر قرار باشد تراژدی اجرا شود باید عناصر درآم تراژیک در آن رعایت گردد.

واکاوی: شما چند سال پیش با شارنیوز مصاحبه‌ای پیرامون تئاتر شورایی داشتید باتوجه به اینکه خودتان از پیشگامان آن در ایران بودەاید، آیا اکنون هم به صورت جدی پیگیر این نوع تئاتر کاربردی هستید؟
قهرمانی نژاد: بله هنوز هم مشغول به کار روی تئاتر شورایی هستم. من ۱۱ کار صحنەای اجرا کردەام ولی به این نتیجه رسیدم که تئاتر قرار است چه تاثیری روی جامعه داشته باشد؟ روی این موضوع کار کردم که چه نوع تئاتری مخاطب را به کنشگر تبدیل می کند و در عین حال آموزشی نیز باشد. بعد با آگوستوبوال و تئاتر شورایی آشنا شدم باتوجه به اینکه این فرم در محیطهای آموزشی تاثیرگذار است، از مهدکودک گرفته تا دانشگاه از آن استفاده می کنند. تئاتر شورایی در کشور نوپا است اما در هفتاد کشور دنیا بیشتر از چهل است که از این تئاتر کاربردی بهره می گیرند درایران هم قدمت آن نزدیک ده سال است. در سال ۸۵ گروه تئاتر شورایی تهران تشکیل شد. ما سه محور را دنبال می کردیم اجرای تئاتر، برگزاری کارگاه های تئاتر شورایی و تولید محتوا در راستای نگارش کتاب، مقاله و ترجمه کتاب و همچنان مشغولم و تاکنون بیشتر از هزار نفر هم در ایران آموزش دیده اند. جالب است بدانید زندانها بیشترین استفاده را از تئاتر شورایی می کنند از زندانی گرفته تا رئیس زندان؛ درضمن تئاتر شورایی یکی از مترقی ترین شاخه های  تئاتر کاربردی است.

واکاوی: چند وقت پیش هم شما تکنیک تئاتر روزنامه را کار کرده بودید کمی در مورد این تکنیک توضیح دهید و چه هدفی از این نوع اجرا دارید؟

قهرمان نژاد: تئاتر روزنامه را همین چند وقت پیش در تهران کار کرده ایم و در کل جزو اولین حرکتهای تئاتر شورایی است و هدف از آن خوانش روزنامه توسط مردم همراه با کنش نمایشی است تا متن روزنامه ای یا خبر را به چالش بکشند به نظرم روزنامه ها صدای ارباب خودشان هستند ارباب صدای خودشان نیستند و مخاطب تئاتر شورایی با این تکنیک نشان می دهد که صرفا مصرف کننده اخبار نیست

واکاوی: آیا به نظر شما تئاتر شورایی قابلیت اجرا روی صحنه را دارد؟
قهرمانی نژاد: تئاتر شورایی همان تئاتر در قالب مرسوم است فقط جنبه کاربردی به آن اضافه می شود قابلیت اجرا کردن روی صحنه را هم دارد و اصولا در همه جا با هر تعداد افرادی و با هر امکاناتی قابل اجرا است و محدودیتی ندارد ولی قوانینی دارد که باید رعایت شودوگرنه مفهوم شورایی بودن آن را از دست می دهد.

واکاوی: چرا هنوز درک صحیحی از این تئاتر کاربردی وجود ندارد؟ اصولا هدف اصلی این نوع تئاتر چه چیزی است؟

قهرمانی نژاد: ببینید دو نکته باید رعایت شود تا تئاتر شورایی نامیده شود موضوع نمایش باید دغدغه اکثر مردمی باشد که در آنجا بعنوان مخاطب حضور دارند و ایده را باید از آنها گرفت و دوم افراد حاضر اجازه دخالت فیزیکی و کلامی داشته باشند چون در تئاتر شورایی مردم باید قهرمان نمایش باشند تا تمرین کنند که تبدیل به قهرمان زندگی خودشان شوند. هدف تئاتر شورایی دموکراتیزه کردن قدرت و هنر است فقط گفتگو نیست بلکه همراه است با تصویر سازی، در واقع تماشاگرها، تماشابازیگر هستند این تئاتر کاربردی مردم را تشویق می کند که از انفعال بیرون بیایند و تبدیل به کنشگر اجتماعی شوند.

واکاوی: شما چه نسخه ای را برای ارتقای سطح کمی و کیفی جشنواره تئاتر کردی تجویز می کنید و یا چه پیشنهادی برای برگزار کنندگان آن دارید؟

قهرمانی نژاد: اگر تئاتر کردی دغدغه بالا بردن مشارکت اجتماعی مردم را داشته باشد و درصدد انعکاس مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه باشد باید از مردم درخواست ارائه راه حل برای بازکردن گره ها و مشکلات اجتماعی نماید پس می توان از این نوع تئاتر در جشنواره استفاده کرد

واکاوی: ارزیابی شما ازجشنواره و در کل این چهارده دوره چیست آیا مفهومی به اسم تئاتر کردی به منصه ظهور رسیده است؟

قهرمانی نژاد: تلاشهای زیاد و ارزشمندی شده که مفهومی به اسم تئاتر کردی ایجاد شود بخصوص در دنیای سرمایه داری که هدفش همگون کردن زبانهاست این کار حرکتی ضروری است ولی نیاز به آسیب شناسی دارد و نیاز به تحقیقات میدانی و پژوهشهای کتابخانه ای و حفظ آرشیو هست ولی متاسفانه  شنیدم حتئ تئاتر کردی فاقد آرشیو است اگر آرشیو می بود می توانستیم آن را در اختیار انجمن نمایش تمامی شهرهای کردنشین قرار بدهیم تا همه آثار را به نمایش بگذارند سپس ما می توانستیم درک زیبایی شناسی تئاتر کردی را به صورت ملموس ببینیم و تحلیلش می کردیم ولی متاسفانه چون تاریخ(آرشیو) نداریم ما کماکان مشغول تکرار خودمان هستیم، حتئ ما هنوز درکی از ریتم و دیالوگ نداریم، متاسفانه باید بگویم هیچ تفاوتی با دوره های اول وجود ندارد.
وقتی می گوییم تئاتر کردی، قرار نیست فقط زبان و یا دیالوگها کردی باشد باید شاهد تئاتر در مفهوم کلی آن باشیم و زبان باید به زبان درآماتیک تبدیل شود و باید در خدمت پیشبرد خط سیر نمایشی باشد ولی متاسفانه این مقوله در تواتر کردی بسیار ضعیف است.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا