مهر گران، مهر بلاتکلیف
با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی، بازار لوازمالتحریر و ملزومات مدرسه در سقز بار دیگر شاهد حضور خانوادهها و دانشآموزان است؛ اما گرانی کالاها، کاهش قدرت خرید و تردید درباره تداوم آموزش حضوری، بسیاری از خانوادهها را به خرید حداقلی واداشته است. فروشندگان نیز اگرچه از کاهش قدرت خرید مردم میگویند، معتقدند بازار همچنان در جریان است و خانوادهها تلاش میکنند در کنار قیمت، کیفیت را نیز در نظر بگیرند.
چند روزی است که حالوهوای مهرماه در بازار سقز بیشتر به چشم میآید. خانوادهها همراه با فرزندانشان برای خرید ملزومات سال تحصیلی جدید راهی بازار شدهاند؛ بازاری که امسال بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر افزایش قیمتها و البته ابهام درباره چگونگی ادامه فعالیت مدارس قرار گرفته است.
اگرچه حضور خانوادهها در بازار نسبت به سالهای گذشته پررنگ نیست، اما خریدهای مربوط به بازگشایی مدارس همچنان انجام میشود. شرایط اقتصادی و افزایش قیمت کالاها از یک سو و تردید درباره اینکه آموزش حضوری تا چه زمانی ادامه خواهد داشت از سوی دیگر، باعث شده بسیاری از خانوادهها در خرید لوازم مدرسه با احتیاط بیشتری عمل کنند.
بازار شلوغ است، اما نه مثل گذشته
سری به یکی از فروشگاههای لوازمالتحریر در سقز میزنیم. فروشگاه نسبتاً شلوغ است و خانوادهها در حال بررسی قیمت و انتخاب کالا هستند. مدیر فروشگاه اما میگوید این میزان از شلوغی با سالهای گذشته قابل مقایسه نیست.
او میگوید: «سال گذشته و سالهای قبل از آن، نهتنها داخل فروشگاه شلوغ بود، بلکه گاهی صف مشتریان تا چند ده متر بیرون از مغازه هم ادامه داشت؛ با این حال امسال هم فروش بد نیست و باید شرایط اقتصادی خانوادهها را درک کرد.»
وقتی از قیمتها میپرسم، میگوید: «ما هم دوست داشتیم قیمتها بالا نرود تا فروش بیشتری داشته باشیم، اما وضعیت برای همه روشن است.»
به گفته او، قیمت لوازمالتحریر بسته به نوع، برند و مواد اولیه متفاوت است و داخلی یا خارجی بودن کالا و همچنین وابستگی برخی محصولات به مواد پتروشیمی در قیمت نهایی آنها تأثیر دارد.
دفتر ۱۰۰ برگ از حدود ۲۰۰ هزار تومان شروع میشود و برخی دفترهای جلد چرمی تا ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارند. مدادرنگی ۱۲رنگ از حدود ۴۰۰ هزار تومان تا ۲ میلیون تومان عرضه میشود. یک بسته مداد حدود ۳۶۰ هزار تومان قیمت دارد و خودکار نیز بسته به برند و نوع آن از ۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومان به فروش میرسد.
قمقمه نیز در محدوده ۷۰۰ هزار تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان قرار دارد. برای اقلامی مانند پاککن، تراش، خطکش و دیگر لوازم کوچک همراه با جامدادی نیز باید حدود یک میلیون تومان در نظر گرفت. برخی اقلام مانند چسب که به مواد اولیه پتروشیمی وابستگی دارند نیز افزایش قیمت بیشتری را تجربه کردهاند.
این فروشنده میگوید در مجموع، قیمت برخی اقلام نسبت به گذشته به دو تا سه برابر رسیده است، اما تأکید میکند: «اگر بخواهیم کلی نگاه کنیم، تقریباً همه کالاهای مورد نیاز زندگی، از خوراک و پوشاک گرفته تا سایر اقلام، افزایش قیمت داشتهاند و طبیعی است که لوازمالتحریر نیز از این شرایط تأثیر بگیرد.»
خرید حداقلی؛ انتخاب خانوادهها
در میان قفسههای فروشگاه، خانوادههایی دیده میشوند که قیمتها را مقایسه میکنند و گاهی پس از بررسی چند گزینه، به خرید تعداد محدودی از اقلام بسنده میکنند.
یک پدر و مادر که دست دخترشان را گرفتهاند، میگویند فعلاً از نظر تعداد، حداقل اقلام مورد نیاز را خریداری میکنند.
آنها میگویند: «با اینکه تا این لحظه صحبت از حضوری بودن مدارس است، مشخص نیست این وضعیت ادامهدار باشد یا نه. برای همین نمیخواهیم بیش از نیاز خرید کنیم؛ اما از طرف دیگر نمیتوانیم از کیفیت هم چشمپوشی کنیم.»
این نگاه در میان برخی دیگر از خانوادهها نیز دیده میشود؛ خرید کمتر، اما با توجه بیشتر به کیفیت و کاربرد کالا.
کیف و کفش؛ بخش سنگین هزینهها
در میان اقلام مورد نیاز دانشآموزان، کیف، کفش و لباس مدرسه بیش از سایر کالاها به چشم میآیند و معمولاً سهم قابل توجهی از هزینه خانواده را به خود اختصاص میدهند.
یکی از مادران میگوید برای هر یک از اقلام کیف، کفش و دو تکه لباس پسرش حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در نظر گرفته است؛ هزینهای که برای مجموع این اقلام به حدود ۱۰ میلیون تومان میرسد.
مادر دیگری اما تلاش کرده بخشی از هزینهها را کاهش دهد. او میگوید مدرسه به فرزندش توصیه کرده از لباس سال گذشته استفاده کند و به همین دلیل امسال بیشتر هزینه خود را صرف تهیه کیف و کفش مناسب خواهد کرد.
نمایشگاه پاییزه؛ تخفیف در برابر گرانی
در روزهای اخیر نمایشگاه پاییزه نیز در پارک مولوی کورد برپا شده که بخشی از آن به نوشتافزار و ملزومات مدرسه اختصاص دارد. این نمایشگاه با استقبال خانوادهها روبهرو شده است.
برخی بازدیدکنندگان میگویند اگرچه قیمتها نسبت به گذشته افزایش چشمگیری داشته، تخفیفهای ارائهشده در نمایشگاه توانسته بخشی از فشار افزایش قیمتها را کاهش دهد.
توصیه مدارس به خرید متناسب با توان خانواده
در این میان، مدیران مدارس نیز با توجه به شرایط اقتصادی خانوادهها، توصیههایی برای مدیریت هزینهها دارند.
یکی از مدیران مدرسه با اشاره به اینکه هنوز تصمیم قطعی درباره تداوم بازگشایی مدارس و چگونگی ادامه فعالیت آنها گرفته نشده و احتمال دارد تصمیمگیری در این زمینه از سوی وزارتخانه به استانها واگذار شود، میگوید به خانوادهها توصیه کردهاند فعلاً خریدهای خود را متناسب با توان مالی انجام دهند و از خریدهای سنگین و بیش از نیاز خودداری کنند.
مهر؛ فقط هزینه لوازمالتحریر نیست
با این حال، هزینه آغاز سال تحصیلی تنها به خرید دفتر و مداد و کیف و کفش محدود نمیشود. هزینه سرویس مدارس، کمکهای مربوط به مدرسه و دیگر مخارج، مجموع هزینههای هر دانشآموز را افزایش میدهد.
برآورد خانوادهها و فعالان این حوزه نشان میدهد هزینههای آغاز سال تحصیلی برای هر دانشآموز، با احتساب لوازمالتحریر، کیف و کفش، پوشاک، سرویس و سایر هزینههای مرتبط، میتواند دستکم به حدود ۱۵ میلیون تومان برسد؛ رقمی که البته هزینههای جاری خانواده در طول سال تحصیلی را شامل نمیشود.
در چنین شرایطی، آموزش رایگان برای بسیاری از خانوادهها مفهومی فراتر از شهریه مدرسه پیدا میکند؛ چرا که حتی اگر تحصیل در مدرسه رایگان باشد، هزینههای پیرامونی آن سهم قابل توجهی از سبد هزینه خانوار را به خود اختصاص میدهد.
