روایت راهاندازی نخستین مرکز خصوصی دیالیز استان کُردستان در سقز
از رؤیای یک پزشک تا امید دهها بیمار
گاهی یک ایده، وقتی از دل یک دغدغه واقعی شکل میگیرد، میتواند زندگی آدمهای زیادی را تحت تأثیر قرار دهد. در سقز، ایده راهاندازی یک مرکز خصوصی دیالیز، حالا به جایی رسیده که حدود ۶۰ بیمار دیالیزی، بخشی از مسیر درمان خود را در آن طی میکنند؛ مرکزی که برای نخستین بار در استان کُردستان، با سرمایهگذاری و پیگیری یک پزشک سقزی راهاندازی شده است.
داستان راهاندازی مرکز دیالیز آراد از یک نیاز درمانی آغاز شد؛ نیازی که دکتر کیوان محمدی، پزشک سقزی، آن را فرصتی برای اجرا و ارائه خدمتی متفاوت دید. محمدی که ۱۵ سال سابقه طبابت دارد، میگوید همیشه به دنبال فرصتی بوده تا خدمتی تازه به جامعه و ازجمله شهر محل زادگاهش یعنی سقز ارائه کند. به گفته او، بررسی وضعیت دیالیز در استان نشان داد که این بخش از حضور مراکز خصوصی محروم است و همین موضوع ایده راهاندازی یک مرکز خصوصی دیالیز را شکل داد.
معمولا چنین مراکزی ابتدا در مرکز استان دایر میشود، اما پیگیریهای محمدی نتیجه داد و مرکز خصوصی دیالیز نه در مرکز استان بلکه در سقز راهاندازی شد. او در اینباره میگوید: “هیچ جایی برای انسان شهر محل زادگاهش نمیشود. ما در کوچه و خیابانهای همین شهر بزرگ شدهایم و اینجا پرورش یافتهایم. خدای بزرگ کمک کرد و درجه علمی به دست آوردیم، اما وطنمان را فراموش نکردیم و اگرچه سنندج هم برای همه ما عزیز است اما شهر سقز نیز با پیشینه معروف خود، باید در حوزههای مختلف حرفی برای گفتن داشته باشد.
از یک ایده تا راهاندازی یک مرکز درمانی
راهاندازی این مرکز حدود دو سال پیش آغاز شد و به گفته محمدی، آن زمان برای به سرانجام رسیدن آن، نزدیک به ۲۰ میلیارد تومان هزینه شد؛ رقمی که با توجه به شرایط اقتصادی و تورم امروز، ارزش سرمایهگذاری انجامشده را بیشتر نشان میدهد.
مرکز در ابتدا با ۱۰ تخت فعالیت خود را آغاز کرد و ظرفیت آن در ادامه به ۱۵ تخت رسید. در شهرستان سقز حدود ۱۰۵ تا ۱۱۰ بیمار دیالیزی وجود دارد که حدود ۶۰ نفر از آنها در این مرکز خدمات دریافت میکنند.
دکتر محمدی میگوید؛ یکی از اهداف مراکز خصوصی دیالیز، کاهش بار کاری بیمارستانهای دولتی است؛ چرا که بخش قابل توجهی از بیماران دیالیزی و نیازهای تخصصی آنها را میتوان در مراکز تخصصی و متمرکز مانند این مرکز پوشش داد.
اما نخستین بودن در استان، خود یکی از مهمترین چالشهای راهاندازی مرکز بود، چرا که نمونهای در استان برای الگوبرداری یا آموزش وجود نداشت و به همین دلیل، برای آشنایی با روند کار، بارها به استانهای دیگر از جمله کرمانشاه و آذربایجان غربی سفر کردیم”.
ساعتها روی تخت و گوش به صدای دستگاه دیالیز
دیالیز درمانی کوتاهمدت نیست. بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، تا زمانی که شرایط لازم برای پیوند کلیه فراهم شود، باید به صورت مستمر تحت دیالیز قرار بگیرند؛ جلساتی که معمولاً چند بار در هفته و هر بار چهار تا پنج ساعت به طول میانجامد.
سرپرستار این مرکز که حدود ۲۲ سال سابقه کار پرستاری دارد و نزدیک به ۱۰ سال است در بخش دیالیز فعالیت میکند، میگوید: ماهیت مزمن بیماری باعث شده ارتباط میان کادر درمان و بیماران با بسیاری از بخشهای دیگر متفاوت باشد.
به گفته امانی، بیماران به صورت مداوم به مرکز مراجعه میکنند و همین حضور مستمر، ارتباطی حرفهای، صمیمی و عمیق میان پرستاران و بیماران ایجاد میکند. او فضای این مرکز را نیز متفاوت از بخشهای عمومی بیمارستان میداند؛ چرا که در اینجا تمام تمرکز کادر درمان بر بیماران دیالیزی و مراقبت تخصصی از آنهاست.
این پرستار میگوید رضایت بیمار، مهمترین نشانه موفقیت کادر درمان است: “وقتی بیمار احساس امنیت و رضایت داشته باشد، تمام هدف ما محقق شده است”.
امیدی که به پیوند ختم میشود
برای بیماران دیالیزی، ادامه درمان تا زمان پیوند کلیه بخشی از واقعیت زندگی است. با این حال، در همین مرکز نیز بیمارانی بودهاند که توانستهاند پس از انجام پیوند، از دیالیز بینیاز شوند.
به گفته امانی، از زمان افتتاح مرکز تاکنون سه تا چهار بیمار تحت پیوند کلیه قرار گرفتهاند و اکنون زندگی عادی خود را دنبال میکنند. در حال حاضر نیز دو بیمار جوان در انتظار پیوند هستند.
روایت بیماران؛ وقتی رضایت از زبان خودشان شنیده میشود
مامه حسن، بیماری حدوداً ۷۰ ساله، دو سال است که دیالیز میشود. او چهار ماه است که برای درمان به مرکز آراد مراجعه میکند. پیش از آن برای دیالیز به سنندج میرفت و مدتی نیز در بیمارستان سقز تحت درمان بود.
حالا نزدیکی مرکز به محل سکونتش شرایط را برای او آسانتر کرده است؛ تا جایی که میگوید گاهی مسیر مرکز را پیاده طی میکند. او از وضعیت جسمی خود ابراز رضایت دارد و از پزشک و پرستاران مرکز نیز به دلیل رسیدگی و همراهی با بیماران تشکر میکند.
در کنار یکی دیگر از بیماران، همسر او نیز از تجربه حضور در این مرکز میگوید. او ضمن قدردانی از کادر درمان بیمارستان امام، معتقد است مرکز آراد از نظر رسیدگی به بیماران و رعایت بهداشت، شرایط متفاوتی دارد. همسر او نیز در حالی که صدای دستگاه دیالیز در پسزمینه شنیده میشود، درباره کادر درمان مرکز میگوید: «اینها با وجدان خود مشغول کارند.»
شاید همین جمله کوتاه، بخش مهمی از تصویری باشد که بیماران از این مرکز دارند؛ جایی که کیفیت درمان برای آنها تنها به دستگاه و دارو خلاصه نمیشود و نحوه برخورد و احساس امنیت نیز اهمیت دارد.
چالش ادامه راه؛ هزینههایی که تمام نمیشوند
با وجود رایگان بودن خدمات برای بیماران، اداره چنین مرکزی هزینههای قابل توجهی دارد. هزینه نگهداری و تجهیزات، دارو و مواد مصرفی، تغذیه بیماران، حقوق پرستاران و پزشکان و حضور متخصصان مختلف، تنها بخشی از هزینههای جاری مرکز است.
به گفته دکتر محمدی، حدود ۱۹ تا ۲۰ نفر در این مجموعه فعالیت میکنند؛ ۱۱ پرستار، دو پزشک مقیم، متخصص داخلی، فوق تخصص نفرولوژی، دو نیروی خدماتی، یک کمکبهیار، منشی و کارشناس تغذیه. او میگوید از آنجا که خدمات مرکز برای بیماران رایگان است، پرداخت هزینهها بر عهده سازمانهای بیمهگر است، اما تأخیر در پرداخت مطالبات بیمهای، به یکی از مهمترین مشکلات اقتصادی مرکز تبدیل شده است.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم فعالیت یک مرکز دیالیز نمیتواند متوقف شود؛ دستگاهها باید آماده باشند، دارو و تجهیزات باید به موقع تأمین شوند و کادر درمان باید بدون وقفه به بیماران خدمات ارائه دهد.
از سوی دیگر، هزینههای بیماران نیز به خود دیالیز محدود نمیشود. رفتوآمد، دارو و برخی اقدامات و جراحیهای جانبی مانند تعبیه کاتتر یا فیستول، هزینههای دیگری هستند که میتواند برای برخی بیماران سنگین باشد.
یک مرکز برای امروز، دغدغهای برای فردا
مرکز دیالیز آراد سقز حالا یک سال پس از آغاز فعالیت، بخشی از نیاز بیماران دیالیزی شهرستان را پاسخ میدهد؛ مرکزی که با سرمایهگذاری و پیگیری یک پزشک سقزی شکل گرفت و برای نخستین بار، ظرفیت خصوصی دیالیز را وارد استان کرد.
اما راهاندازی یک مرکز درمانی، پایان مسیر نیست؛ آغاز مسئولیتی است که هر روز باید برای ادامه آن هزینه کرد، نیرو داشت، تجهیزات را نگهداری کرد و دارو و مواد مصرفی را تأمین کرد.
داستان آراد، در نهایت فقط داستان یک مرکز دیالیز نیست؛ داستان تلاشی است برای اینکه بیماری که ناچار است هفتهای چند بار به دستگاه متصل شود، بتواند این مسیر را در شهر خودش، نزدیکتر به خانه و خانوادهاش و با کمترین دغدغه طی کند و شاید معنای واقعی این تلاش را بتوان در یک جمله خلاصه کرد: رؤیایی که به دهها نفر امید بخشید
ضمن تشکر از عزیزان واکاوی در انعکاس این کار بزرک دکترمحمدی، همکاری هیئت مدیره مرکز نگهداری معلولین خیریه بهبود شفا سقز در اختیار دادن فضای لازم به این کار بزرگ را نباید فراموش کرد و در نظر نگرفت🙏
چون هیئت مدیره خیریه شفا معتقد بودند، کار دیالیز هم مثل نگهداری شبانه روزی معلولین جسمی حرکتی، برای شهر باستانی سقز لازم و ضروری بود.