هفت سال پس از ارتقای سنته به شهر؛ از چالش‌های زیرساختی و عمرانی تا خلأ فضاهای فرهنگی
سنته؛ شهری در جست‌وجوی راه توسعه
هفت سال از پس از تبدیل روستای سنته مرکز بخش امام در شهرستان سقز به یک شهر می‌گذرد؛ تصمیمی که قرار بود این آبادی را از انزوای ناشی از تغییر مسیر سقز ـ دیواندره خارج کند. شهرداری در این سال‌ها اقداماتی برای بهبود معابر و دسترسی شهر انجام داده، اما سنته همچنان با کمبود زیرساخت، منابع درآمدی پایدار و مهم‌تر از آن، فضاهای فرهنگی و اجتماعی روبه‌روست؛ مسائلی که توسعه این شهر نوپا را فراتر از ساخت بلوار و آسفالت خیابان قرار داده است.
سنته تا پیش از شهرشدن، روستایی بود که قرار گرفتن در مسیر قدیمی سقز ـ دیواندره، حداقل رونق اقتصادی و رفت‌وآمد را برای آن فراهم می‌کرد. اما با احداث مسیر جدید این محور در دهه ۹۰، سنته عملاً از مسیر اصلی کنار رفت و بخشی از رونق پیشین خود را از دست داد. اگرچه وجود نمایندگی برخی دستگاه‌های اداری باعث می‌شد اهالی روستاهای اطراف برای انجام بعضی امور به سنته مراجعه کنند، اما این ظرفیت به‌تنهایی نتوانست جایگاه این آبادی را در معادلات شهرستان حفظ کند.
در چنین شرایطی، طرح ارتقای سنته از روستا و مرکز دهستان و بخش به شهر در دهه گذشته مطرح شد و سرانجام در اواخر سال ۱۳۹۷ وزارت کشور با آن موافقت کرد. با تأسیس شهرداری، سنته وارد مرحله‌ای تازه شد؛ مرحله‌ای که قرار بود در آن، ساختار مدیریت شهری زمینه‌ساز توسعه و خروج شهر از انزوا باشد.
اما اکنون، پس از گذشت هفت سال، پرسش اصلی این است که سنته تا چه اندازه توانسته از ظرفیت شهرشدن برای تغییر وضعیت خود استفاده کند؟
راه‌هایی برای خروج از انزوا
یکی از محورهای اصلی اقدامات شهرداری در سال‌های اخیر، توسعه شبکه معابر و بهبود دسترسی شهر بوده است. تبدیل بخشی از جاده قدیمی که از پایین‌دست آبادی عبور می‌کرد به بلوار، با اقداماتی همچون جدول‌گذاری و تعریض، یکی از این پروژه‌هاست. اقدام دیگر، احداث بلواری برای اتصال سنته به اتوبان جدید سقز ـ دیواندره است؛ پروژه‌ای که از نگاه مدیریت شهری می‌تواند ارتباط سنته با محور اصلی را دوباره برقرار کند و بخشی از انزوای ایجادشده پس از احداث مسیر جدید را کاهش دهد.
با این حال، همین پروژه در ماه‌های اخیر با پرسش‌هایی درباره نحوه اجرا و تغییرات پس از اجرای اولیه روبه‌رو شده است. بخشی از این بحث‌ها به پیش‌بینی نشدن برخی اقدامات و احتمال تحمیل هزینه‌های اضافی مربوط می‌شود؛ موضوعی که برای شهری با شهرداری نوپا و منابع درآمدی محدود، اهمیت بیشتری دارد.
یک کارشناس حوزه عمران معتقد است بهتر بود پیش از اجرای پروژه، دیوار حائل در سمت راست مسیر احداث می‌شد تا هم از بروز برخی خطرات احتمالی جلوگیری شود و هم هزینه‌های دوباره‌کاری کاهش یابد. از سوی دیگر، موضوع میزان نظارت دستگاه‌های مسئول از جمله فرمانداری سقز و دفتر امور شهری بر پروژه و هزینه‌های آن نیز از جمله مباحثی است که نیازمند شفاف‌سازی است.
شهردار سنته اما روایت دیگری از روند اجرای این پروژه دارد.
سالار مرادی می‌گوید هدف اصلی از احداث بلوار، خروج سنته از انزوا و دسترسی آسان‌تر به اتوبان سقز ـ دیواندره بوده است. به گفته او، اجرای چنین پروژه‌ای برای شهرداری نوپای سنته کار سنگینی محسوب می‌شده، اما شهرداری آن را با مبلغ پنج میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان به پیمانکار واگذار کرده و تعریض مسیر نیز در تعهدات پیمانکار قرار داشته است. او تأکید می‌کند که پروژه از نظر مالی مشمول تعدیل نشده و قرار نیست هزینه‌ای اضافه بر قرارداد پرداخت شود. این صحبت‌های شهردار البته در چنین شرایطی و با توجه به تغییرات قیمت در بحث مصالح و منابع مقداری باورناپذیر به نظر می‌رسد.
مرادی همچنین احداث دیوار حائل را تأیید می‌کند، اما می‌گوید این دیوار نه به دلیل اجرای بلوار، بلکه به این علت پیش‌بینی شده که در آینده پایین‌دست مسیر، در سمت راست بلوار، به پارک تبدیل خواهد شد. به گفته شهردار، اجرای این دیوار به صورت مرحله‌ای و با ساخت بخشی از آن در هر سال دنبال می‌شود.
شهر فقط خیابان نیست
با وجود اهمیت پروژه‌های عمرانی، مسئله توسعه سنته را نمی‌توان صرفاً در آسفالت، جدول‌گذاری و احداث بلوار خلاصه کرد. شهر زمانی شکل می‌گیرد که در کنار کالبد و زیرساخت، زندگی اجتماعی و فرهنگی نیز امکان رشد پیدا کند.
شهرداری سنته در سال‌های اخیر علاوه بر اقدامات عمرانی، نسبت به آسفالت معابر و نام‌گذاری خیابان‌ها با نام شخصیت‌های کورد نیز اقدام کرده است؛ کاری که می‌تواند به تقویت هویت تاریخی و فرهنگی کمک کند. اما اینها بخشی از پازل شهرسازی است و پاسخگوی تمام نیازهای یک شهر تازه‌تأسیس نیست.
سنته امروز با کمبود جدی فضای فرهنگی و اجتماعی مواجه است. به جز مدارس که کارکرد اصلی آنها آموزشی است، فضای مشخصی برای گردهمایی‌های فرهنگی، فعالیت‌های اجتماعی، برنامه‌های کودکان و شکل‌گیری تعاملات عمومی در شهر دیده نمی‌شود.
این کمبود برای شهری کوچک شاید در نگاه نخست یک مسئله فرعی به نظر برسد، اما در واقع یکی از عناصر مهم شکل‌گیری هویت شهری است. کودکان و نوجوانان یک شهر فقط به خیابان و مدرسه نیاز ندارند؛ کتابخانه، کانون فرهنگی، فضای بازی، فرهنگسرا، برنامه‌های هنری و محیط‌هایی برای گفت‌وگو و تعامل اجتماعی نیز بخشی از زیرساخت زندگی شهری هستند.
شهردار سنته در پاسخ به این انتقاد می‌گوید متولی فرهنگ مشخص است و مسئولیت این حوزه صرفاً بر عهده شهرداری نیست. با این حال، او به اهدای زمینی به مساحت ۳۰۰ مترمربع از سوی یکی از اهالی برای احداث مجموعه کانون پرورش فکری کودکان اشاره می‌کند و می‌گوید قرار است این مجموعه در زمین مذکور احداث شود و بخشی از نیاز فرهنگی شهر را پوشش دهد.
اجرای این طرح، در صورت تحقق، می‌تواند گامی برای پر کردن یکی از خلأهای جدی سنته باشد؛ هرچند نیاز فرهنگی یک شهر را نمی‌توان تنها با یک مجموعه پاسخ داد.
سرمایه‌ای که هنوز به کار گرفته نشده است
سنته و روستاهای پیرامون آن از وجود افرادی برخوردارند که در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و ادبی فعالیت داشته‌اند و برخی از آنان در سال‌های گذشته منشأ اقدامات و خدماتی در سطح شهرستان سقز بوده‌اند. این سرمایه انسانی می‌تواند برای شهری که هنوز در حال ساختن هویت خود است، یک مزیت مهم باشد.
توسعه فرهنگی الزاماً به بودجه‌های بزرگ نیاز ندارد. استفاده از ظرفیت نویسندگان، هنرمندان، معلمان، فعالان اجتماعی و جوانان شهر، برگزاری برنامه‌های مستمر برای کودکان و نوجوانان، ایجاد حلقه‌های کتاب‌خوانی، فعالیت‌های هنری و تقویت مشارکت شهروندان می‌تواند بخشی از این مسیر باشد که در شهری مانند صاحب در چند کیلومتری سقز پاسخ داده است و می‌تواند الگوی مناسبی برای این اقدامات باشد.
مسئله سنته، فقط توسعه کالبدی نیست
سنته هنوز در نخستین سال‌های زندگی شهری خود قرار دارد و بسیاری از ضعف‌های آن را باید در همین چارچوب دید. شهرداری این شهر با منابع محدود و مسئولیت‌های گسترده روبه‌روست و طبیعتاً توسعه زیرساختی برای آن اهمیت دارد. با این حال، شهرشدن صرفاً تغییر عنوان یک روستا و ایجاد شهرداری نیست؛ شهر باید بتواند خدمات، فرصت‌های اجتماعی، امکانات فرهنگی و کیفیت زندگی متفاوتی برای ساکنان خود ایجاد کند.
هفت سال پس از شهرشدن سنته، مسیر آینده می‌تواند بر اساس تجربه این سال‌ها بازتعریف شود؛ مسیری که در آن پروژه‌های عمرانی با برنامه فرهنگی و اجتماعی همراه شوند، هزینه‌کردها با شفافیت و نظارت بیشتری دنبال شوند و ظرفیت انسانی و فرهنگی منطقه نیز در کنار منابع دولتی و شهرداری به میدان بیاید و در این راه به شبکه‌ای از ارتباطات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نیاز است که شهر را از یک نقطه جغرافیایی به یک جامعه شهری پویا تبدیل کند و باید دید در آینده این قدم‌ها چگونه برداشته می‌شود!
نقد موثر و بجایی است. امید است شورا و شهرداری سنتە بدور از واکنشهای احساسی کە معمولا برخی از آنان در مقابل نقدها انجام میدهند، با سعه صدر، با ارجحیت دادن به منافع عموم بجای منافع شخصی و فامیلی، جهت خدمات بهتر و مقبول، قدم بردارند و از توجیهات عصبی دست بردارند.