پروژه دریاچه مصنوعی در رودخانه سقز و هشدار آب منطقه‌ای در مورد رودخانه‌ها
پروژه احداث دریاچه مصنوعی بر روی رودخانه سقز، در حدفاصل پل قَوَخ تا پل تجاری، در حالی با حمایت استاندار کُردستان، نماینده سقز و بانه در مجلس، فرماندار و دیگر مسئولان استانی و شهرستانی دنبال می‌شود که شاهد هشدارهای آب منطقه‌ای استان در مورد پیامدهای دخل و تصرّف در بستر و حریم رودخانه‌ها هستیم.
پروژه احداث دریاچه مصنوعی بر روی رودخانه سقز، یکی از طرح‌هایی است که در ماه‌های اخیر مورد حمایت جدی مدیران ارشد استان و شهرستان قرار گرفته است. در سفر اخیر استاندار کُردستان به سقز نیز اگرچه مسئولان حاضر بر ضرورت اجرای این طرح تأکید کردند، اما همزمان مراتب نارضایتی‌شان از شهردار نسبت به روند پیشرفت پروژه اعلام شد!
شهردار سقز که پنج سال را به سلامت در سقز به سر برد در پاسخ به انتقادها درباره کندی اجرای پروژه، تنها به درخواست اختصاص بودجه بیشتر به پروژه اکتفا کرد و کماکان زیر بار کم‌کاری نرفت.
اما به نظر می‌رسد پیش از آنکه بحث بر سر سرعت اجرای پروژه و تأمین اعتبار آن باشد، باید به یک پرسش اساسی‌تر پاسخ داده شود: این پروژه دقیقاً چه نسبتی با بستر و جریان طبیعی رودخانه سقز دارد و آیا ملاحظات فنی و زیست‌محیطی آن به‌طور کامل و شفاف بررسی شده است؟
مسئله از آنجا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که پروژه صرفاً یک طرح زیباسازی شهری نیست و بنا بر اقدامات انجام‌شده، تغییراتی در حریم و حتی بستر رودخانه نیز در حال شکل‌گیری است. همزمان مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان کُردستان در یک پیام کُلی درباره پیامدهای دخل و تصرف در بستر و حریم رودخانه‌ها هشدار داده است! اما مشخصا در مورد آنچه در رودخانه سقز در حال وقوع است تقریبا سکوت پیشه کرده است.
آریانژاد با تأکید بر ضرورت حفظ ظرفیت عبور جریان‌های بزرگ و سیلابی گفته است حریم و بستر رودخانه‌ها صرفاً برای روزهای عادی تعریف نشده‌اند و باید امکان عبور جریان‌های بزرگ و سیلابی نیز در آنها حفظ شود. به گفته او، ایجاد هرگونه مانع، نصب منصوبات و احداث سازه در مسیر طبیعی جریان آب می‌تواند در زمان بارش‌های شدید، خطرات ناشی از روان‌آب و سیلاب را افزایش داده و جان و مال مردم را در معرض تهدید قرار دهد.
این هشدار وقتی در کنار آنچه اکنون در رودخانه سقز در حال اجراست قرار می‌گیرد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بر اساس مشاهدات و اقدامات انجام‌شده، فعالیت‌های شهرداری در این پروژه تنها به حریم رودخانه محدود نیست و بخشی از بستر رودخانه نیز درگیر طرح شده است. گفته می‌شود قرار است بخشی از بستر متروکه رودخانه به شهرداری اجاره داده شود و در حال حاضر نیز خاک‌ریزی‌های گسترده در یک سمت رودخانه در حال انجام است؛ خاک‌ریزی‌هایی که قرار است در ادامه به ایجاد فضای سبز، آلاچیق و دیگر فضاهای شهری منجر شود.
در بخش دیگری از طرح نیز احداث سیل‌بند و سازه‌های مرتبط با هدف ایجاد دریاچه مصنوعی پیش‌بینی شده است. اما پرسش مهم اینجاست که آیا پیش از چنین تغییراتی، مشخصات فنی کامل پروژه در اختیار متولی قانونی رودخانه قرار گرفته است؟
آنچه محل تأمل است، این ادعاست که تاکنون مشخصات فنی این پروژه در اختیار امور آب شهرستان و شرکت آب منطقه‌ای کردستان، به‌عنوان متولی منابع آب و رودخانه، قرار نگرفته است. اگر این موضوع صحت داشته باشد، پرسش اساسی این است که چگونه می‌توان درباره ایمنی، ظرفیت عبور سیلاب، تأثیر سازه‌ها بر مسیر جریان آب و پیامدهای احتمالی پروژه اظهارنظر کرد، در حالی که جزئیات فنی این طرح در اختیار متولی رودخانه نیست؟
از این منظر، مسئله فقط سرعت اجرای پروژه یا میزان اعتبار مورد نیاز آن نیست. پیش از هر چیز باید روشن شود که در طراحی و اجرای این پروژه، حقابه رودخانه، مسیر طبیعی جریان آب، ظرفیت عبور سیلاب، بستر و حریم قانونی رودخانه و الزامات فنی و زیست‌محیطی چگونه لحاظ شده‌اند.
تناقضی که اکنون نیازمند توضیح است نیز همین‌جاست: شرکت آب منطقه‌ای از ضرورت رعایت ضوابط قانونی در حریم و بستر رودخانه‌ها و لزوم حفظ ظرفیت عبور سیلاب سخن می‌گوید؛ اما در مورد رودخانه سقز حتی مشخصات فنی آنچه در حال انجام است را هم ندارد، بنابر این، این سؤال مطرح می‌شود که نظارت بر تغییراتی که هم‌اکنون در بستر و حریم رودخانه در حال انجام است، چگونه صورت می‌گیرد؟
اگر پروژه دریاچه مصنوعی رودخانه سقز از نظر فنی و زیست‌محیطی فاقد اشکال است، انتشار عمومی مطالعات، نقشه‌های فنی، نحوه کنترل سیلاب، وضعیت بستر و حریم رودخانه و مجوزهای مربوطه می‌تواند بخش قابل توجهی از ابهامات موجود را برطرف کند. اما اگر هنوز این بررسی‌ها و هماهنگی‌های فنی به‌طور کامل انجام نشده است، شاید بهتر باشد به جای شتاب برای اجرای پروژه، ابتدا به یک پرسش ساده اما حیاتی پاسخ داده شود:
دریاچه مصنوعی سقز قرار است چهره شهر را زیباتر کند یا در آینده، به مانعی در مسیر طبیعی رودخانه تبدیل شود؟
