تئاتر سقز؛ هماندیشی در سایه غیبتها و تداوم اختلافها
برگزاری نشست «هماندیشی هنرمندان تئاتر سقز» در روزهای گذشته که چندان هم در رسانهها بازتاب نداشت، بیش از آنکه به پرسشهای جامعه تئاتری پاسخ دهد، ابهامهای تازهای را درباره نحوه برگزاری نشست، ترکیب حاضران و روند تصمیمگیری برای بیستویکمین جشنواره تئاتر کوردی و همچنین چالشهایی ازجمله وضعیت اجراهای عمومی، اجاره سالنها، ترکیب شورای نظارت بر پروانه نمایش و مدیرت اداره فرهنگ و ارشاد سقز ایجاد کرده است و بار دیگر اختلافهای دیرینه جامعه تئاتری سقز را عیان کرده است.
نشست هماندیشی جمعی هنرمندان تئاتر سقز در روزهای گذشته با حضور اعضای هیئتمدیره انجمن هنرهای نمایشی استان، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی سقز و تعدادی از فعالان تئاتر این شهرستان برگزار شد. با این حال، جزئیات این نشست چندان در رسانهها منتشر نشد و تنها خبر رسمی منتشرشده در سایت ایران تئاتر، به تعیین هفت نفر به عنوان شورای سیاستگذاری بیستویکمین جشنواره تئاتر کوردی، پیشنهاد معرفی دبیر و دبیر اجرایی جشنواره و همچنین طرح موضوعاتی همچون وضعیت اجراهای عمومی، چالش واگذاری سالنهای اجرا به بخش خصوصی و وضعیت فضاهای تمرین و اجرا اشاره کرده است.
با وجود عنوان «هماندیشی»، آنچه از بررسیهای واکاوی و گفتوگو با تعدادی از فعالان حوزه تئاتر به دست آمده، نشان میدهد این نشست با حضور شمار محدودی از هنرمندان برگزار شده است. برخی از هنرمندان میگویند اساساً از برگزاری چنین نشستی اطلاعی نداشتهاند و برخی دیگر نیز با وجود دعوت، تصمیم گرفتهاند در آن شرکت نکنند. همین موضوع باعث شده است این پرسش مطرح شود که آیا چنین نشستی میتواند بازتابدهنده دیدگاه مجموعه جامعه تئاتری سقز باشد یا خیر؟
یکی از هنرمندان تئاتر سقز در گفتوگو با واکاوی، شیوه برگزاری این نشست را با مفهوم هماندیشی فاصلهدار توصیف میکند و میگوید تا زمانی که منافع فردی بر منافع جمعی غلبه داشته باشد، چنین نشستهایی فقط سهمخواهی است نه هماندیشی. به اعتقاد او، هماندیشی زمانی معنا پیدا میکند که همه طیفهای جامعه تئاتری امکان حضور و اظهار نظر داشته باشند و تنها هم برای تئاتر تلاش کنند.
انتقادها تنها به نحوه دعوت از هنرمندان محدود نمیشود. یکی دیگر از فعالان این عرصه، نسبت به نحوه تعیین شورای سیاستگذاری جشنواره تئاتر کوردی انتقاد دارد و معتقد است سازوکار انتخاب اعضای این شورا مشخص نیست. به گفته او، تصمیمگیری درباره معرفی دبیر و دبیر اجرایی جشنواره در شرایطی که بخش قابل توجهی از هنرمندان از برگزاری نشست بیاطلاع بودهاند، نمیتواند حاصل خرد جمعی جامعه تئاتری تلقی شود.
تمرکز نشست بر موضوع بیستویکمین جشنواره تئاتر کوردی نیز از دیگر نکات قابل توجه است. آنچه از ترکیب حاضران و محورهای اعلامشده برمیآید، این احتمال را مطرح میکند که با نزدیک شدن به زمان برگزاری جشنواره، بار دیگر اختلافنظرها درباره نحوه مدیریت این رویداد، انتخاب دبیر و دبیر اجرایی و ترکیب شورای سیاستگذاری پررنگ شود. این در حالی است که تجربه سالهای گذشته نشان داده است حاشیههای مدیریتی جشنواره، گاه بیش از متن آن مورد توجه قرار گرفته و بر فضای عمومی تئاتر شهرستان نیز تأثیر گذاشته است.
از سوی دیگر، بخشی از موضوعات مطرحشده در نشست، به مشکلات ساختاری تئاتر سقز اختصاص داشته است؛ مشکلاتی که سالهاست از مطالبات اصلی هنرمندان این حوزه به شمار میرود. بر اساس خبر منتشرشده، وضعیت اجراهای عمومی، کمبود فضاهای تمرین و اجرا و همچنین واگذاری سالنهای نمایش به بخش خصوصی از جمله محورهای مورد بحث بوده است.
همین موضوع واگذاری سالنهای اجرا یکی از مهمترین نقاط اختلاف میان هنرمندان و متولیان فرهنگی است. بسیاری از فعالان تئاتر معتقدند سالن نمایش برای یک گروه نمایشی همان نقشی را دارد که زمین بازی برای یک تیم فوتبال. از نگاه آنان، هنگامی که گروههای تئاتری نه درآمد ثابتی از فعالیت هنری خود دارند و نه از امکانات مناسب برخوردارند، پرداخت هزینه برای تمرین و اجرای نمایش، آن هم در شرایطی که فروش بلیت جز در نمایشهای کمدی معمولاً هزینههای تولید را جبران نمیکند، فشار مضاعفی بر فعالیتهای فرهنگی وارد میکند.
برخی هنرمندان همچنین معتقدند استناد به دستورالعملی قدیمی برای واگذاری سالنها به بخش خصوصی، نیازمند بازنگری است. آنان میگویند چنین دستورالعملی زمانی معنا پیدا میکند که شهرستان از چند سالن استاندارد برخوردار باشد و واگذاری نیز توجیه اقتصادی مشخصی داشته باشد؛ شرایطی که به باور آنان، در سقز وجود ندارد.
موضوع اجراهای عمومی و روند صدور مجوز نمایش نیز از دیگر محورهای انتقاد هنرمندان است. به گفته برخی از فعالان این حوزه، نحوه انتخاب اعضای شورای نظارت بر پروانه نمایش، ترکیب این شورا و نبود نمایندهای از زنان در آن طی بیش از سه دهه، موجب شده است برخی آثار هرگز فرصت رسیدن به مرحله اجرا را پیدا نکنند؛ مسئلهای که از نگاه آنان، بخشی از ظرفیت تئاتر شهرستان را بلااستفاده گذاشته است.
یکی دیگر از هنرمندان در گفتوگو با واکاوی میگوید بسیاری از فعالان باسابقه تئاتر سقز در سالهای گذشته بدون هیچ چشمداشتی برای رشد این هنر تلاش کردهاند و حتی برای حضور در نشستهای تخصصی نیز نیازی به دعوت رسمی احساس نمیکنند، اما حذف برخی افراد از چرخه اطلاعرسانی، این تصور را ایجاد کرده است که هنوز فرهنگ مشارکت و گفتوگوی فراگیر در مدیریت تئاتر شهرستان نهادینه نشده است.
آنچه از مجموعه این واکنشها برمیآید، این است که جامعه تئاتری سقز همچنان بیش از هر چیز با مسئله اعتماد و مشارکت روبهروست. شاید مشکلات زیرساختی، کمبود امکانات و چالشهای اقتصادی همچنان پابرجا باشند، اما تا زمانی که امکان گفتوگو میان همه طیفهای این جامعه فراهم نشود و سازوکارهای تصمیمگیری از شفافیت و مشارکت بیشتری برخوردار نباشد، دستیابی به اجماع برای حل این مشکلات نیز دور از دسترس خواهد بود؛ مسئلهای که میتواند بر آینده جشنواره تئاتر کوردی و کلیت جریان تئاتر سقز نیز سایه بیفکند.
