گرمخانه و مرکز کاهش آسیب سقز؛ آخرین پناه بی‌پناهان در آستانه بحران
در حالی که مراکز کاهش آسیب‌های اجتماعی، آخرین امید برای ساماندهی معتادان متجاهر و افراد بی‌سرپناه به شمار می‌روند، مدیر دو مرکز فعال سقز از کاهش شدید کمک‌های مردمی و اعتبارات دولتی خبر می‌دهد؛ وضعیتی که به گفته او حتی تأمین سه وعده غذای مددجویان را با مشکل مواجه کرده و می‌تواند پیامدهای اجتماعی گسترده‌ای برای شهر به دنبال داشته باشد.
دیدن معتادان متجاهر و افراد بی‌سرپناه در گوشه و کنار شهر، از تلخ‌ترین صحنه‌هایی است که هر روز در سقز تکرار می‌شود. هرچند این معضل محدود به سقز نیست، اما وقتی این افراد همشهریان ما هستند، حساسیت و مسئولیت اجتماعی نیز دوچندان می‌شود.
کارشناسان معتقدند پیشگیری، بهترین راه مقابله با اعتیاد است؛ اما واقعیت این است که بخشی از جامعه امروز درگیر این آسیب شده و نمی‌توان آنان را به حال خود رها کرد. از همین رو مراکز کاهش آسیب‌های اجتماعی و گرمخانه‌ها با هدف حفظ کرامت انسانی، کنترل آسیب‌ها و فراهم کردن زمینه بازگشت افراد به زندگی عادی فعالیت می‌کنند.
در سقز نیز دو مرکز «گرمخانه مهر و امید» و «مرکز کاهش آسیب گذری و سرپناه شبانه معتادان (حامیان رهایی)» سال‌هاست به این گروه از مددجویان خدمات ارائه می‌دهند. طاهر حسینی، مدیر این دو مرکز، در گفت‌وگو با واکاوی ضمن تشریح خدمات ارائه‌شده، از مشکلات مالی، کمبود اعتبارات و ضرورت حمایت مسئولان، خیرین و مردم سخن گفت.
حسینی با اشاره به فعالیت این دو مرکز اظهار کرد: یکی از این مراکز، سرپناه شبانه و مرکز کاهش آسیب برای معتادان بی‌سرپناه است که زیر نظر سازمان بهزیستی فعالیت می‌کند و مرکز دیگر، گرمخانه‌ای است که زیر نظر شهرداری برای افراد بی‌سرپناه غیرمعتاد راه‌اندازی شده است که شهرداری در تأسیس این مجموعه و خیرین در تجهیز آن نقش بسیار مؤثری داشته‌اند.
وی افزود: براساس دستورالعمل‌های موجود، موظف هستیم روزانه سه وعده غذایی در اختیار مددجویان قرار دهیم. علاوه بر آن، به‌صورت مستمر آزمایش‌های مربوط به بیماری‌هایی مانند HIV و هپاتیت انجام می‌شود، بسته‌های بهداشتی توزیع می‌کنیم و خدماتی همچون استحمام، اصلاح و پیرایش نیز به این افراد ارائه می‌شود تا از گسترش آسیب‌های جسمی و اجتماعی جلوگیری شود.
مدیر این مراکز با اشاره به نتایج این خدمات گفت: این مرکز از سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرده و خوشبختانه از سال ۱۳۹۴ تاکنون حتی یک مورد جدید ابتلا به HIV در میان جامعه هدف شناسایی نشده است که نشان‌دهنده اثرگذاری برنامه‌های کاهش آسیب است.
حسینی مهم‌ترین دغدغه امروز این مراکز را مشکلات مالی عنوان کرد و گفت: در ماه‌های اخیر، به‌ویژه پس از شرایط جنگی، کمک‌های خیرین به شکل محسوسی کاهش یافته و از سوی دیگر اعتبارات دولتی نیز به موقع تخصیص پیدا نکرده است و از همین‌رو امروز حتی برای تأمین وعده‌های غذایی مددجویان با مشکل روبه‌رو هستیم.
وی ادامه داد: در برخی شب‌های زمستان، بیش از ۷۰ نفر به این دو مرکز مراجعه می‌کردند؛ در حالی که ظرفیت پذیرش این تعداد را نداشتیم، اما از نظر انسانی نمی‌توانستیم کسی را بیرون بگذاریم. حتی اگر مجبور می‌شدیم افراد را در راهروها اسکان دهیم، اجازه نمی‌دادیم شب را در بیرون سپری کنند.
به گفته حسینی، سرانه‌ای که سازمان بهزیستی برای نگهداری هر مددجو در شبانه‌روز پرداخت می‌کند، تنها ۱۲۶ هزار تومان است؛ رقمی که با هزینه‌های واقعی فاصله زیادی دارد و از آنجا که تمام افرادی که وارد مرکز می‌شوند ابتدا باید استحمام و نظافت شوند، همین موضوع هزینه آب را به شدت افزایش داده است. هزینه‌های برق و گاز نیز فشار مضاعفی بر مجموعه وارد کرده و در شرایطی که هم اعتبارات دولتی کاهش یافته و هم کمک‌های مردمی کمتر شده، ادامه فعالیت بسیار دشوار شده است.
مدیر این مراکز معتقد است ارائه خدمات حداقلی به معتادان متجاهر و افراد بی سرپناه، تنها یک اقدام حمایتی نیست بلکه اقدامی برای حفظ امنیت و سلامت عمومی شهر نیز محسوب می‌شود. یعنی اگر نتوانیم خدمات اولیه مانند غذا، استحمام و بسته‌های بهداشتی را ارائه کنیم، این افراد ناچار در سطح شهر پراکنده می‌شوند و آسیب‌های اجتماعی افزایش پیدا می‌کند. اما وقتی حداقل نیازهایشان در این مراکز تأمین شود، کمتر در معابر و پارک‌ها حضور خواهند داشت.
حسینی با اشاره به موقعیت جغرافیایی سقز گفت: قرار گرفتن سقز در مسیر ارتباطی چندین شهر و محدود بودن مراکز مشابه در استان باعث شده افراد بی‌سرپناه و معتاد از شهرهای مختلف کردستان، استان‌های همجوار و حتی برخی روستاها به این مرکز مراجعه کنند و مجموعه مسئولان در کنار ساماندهی پارک‌ها و معابر شهری، تقویت این مراکز را باید یک ضرورت بدانند تا مراجعه افراد به مراکز افزایش یافته و حضور آنان در سطح شهر کاهش یابد.
مدیر مراکز کاهش آسیب سقز با اشاره به نتایج امیدوارکننده فعالیت این مجموعه اظهار کرد: افرادی را داشته‌ایم که امروز مصرف مواد را کنار گذاشته‌اند و حتی مشغول کار هستند، اما چون هنوز سرپناه مناسبی ندارند، برای دریافت غذا و خدمات بهداشتی به اینجا مراجعه می‌کنند و ما تا جایی که توان داشته باشیم از آنان حمایت خواهیم کرد و تأکید می‌کنیم اگر بتوان برای افراد بهبودیافته فرصت شغلی و محل اسکان مناسب فراهم کرد، اثربخشی این مراکز و کمپ‌های ترک اعتیاد چند برابر خواهد شد. در سنندج مرکز صیانت از بهبودیافتگان وجود دارد و ایجاد چنین مرکزی در سقز نیز می‌تواند نقش مهمی در بازگشت افراد به زندگی عادی داشته باشد.
حسینی در پایان تأکید کرد: سال گذشته موفق شدیم ۱۳ نفر را دوباره به آغوش خانواده‌هایشان بازگردانیم و اگر امکانات و بودجه بیشتری در اختیار داشته باشیم، قطعاً افراد بیشتری فرصت بازگشت به زندگی سالم را پیدا خواهند کرد، لذا از همه دستگاه‌های اجرایی نظارتی و اجرایی، از جمله فرمانداری، شورای اسلامی شهر، شهرداری، سازمان بهزیستی، نهادهای خیریه، خیرین و شهروندان می‌خواهیم تا با حمایت از این مراکز، در کاهش آسیب‌های اجتماعی و حفظ کرامت انسانی افراد بی‌سرپناه و آسیب‌دیده مشارکت کنند.
