وانت‌های سیار؛ در میان ضرورت معیشت و حق آرامش شهروندان
از نخستین ساعات روز تا غروب، صدای بلندگوهای وانت‌های سیار در کوچه‌ها و خیابان‌های شهر طنین‌انداز است؛ خودروهایی که از فروش میوه و لوازم خانگی گرفته تا خرید ضایعات و وسایل مستعمل را انجام می‌دهند. هرچند فعالیت این افراد از روی ناچاری و برای بسیاری راهی برای کسب درآمد است، اما افزایش تعداد آنها و استفاده‌شان از بلندگوهای پرقدرت، به یکی از دغدغه‌های شهروندان تبدیل شده و ضرورت ساماندهی این مشاغل را بیش از پیش نمایان کرده است.
ساعتی از روز نگذشته که صدای بلندگوی وانت‌ها و فلات‌های سیار در محله‌ها شنیده می‌شود؛ صداهایی که تا غروب ادامه دارند و گاهی آن‌قدر تعدادشان زیاد است که شمارش آنها دشوار می‌شود. برخی فروشنده‌اند و از میوه، لوازم آشپزخانه، پرده، ملحفه، فرش و دیگر وسایل منزل گرفته تا انواع کالاهای مصرفی را عرضه می‌کنند. گروهی دیگر نیز خریدار ضایعات، لوازم مستعمل و خرت و پرت هستند.
در سال‌های اخیر، شیوه فعالیت این خودروها نیز تغییر کرده است. بسیاری از آنها به جای اعلام حضوری، صدای از پیش ضبط‌شده‌ای را از طریق بلندگوهای قدرتمند پخش می‌کنند؛ تا جایی که گاهی حتی صدای مشتریانی که از انتهای کوچه آنها را صدا می‌زنند نیز به گوش راننده نمی‌رسد.
تقریباً همه شهروندان هر روز با این وانت‌ها روبه‌رو می‌شوند و شاید بارها از آنها خرید کرده باشند. قشری که صدایشان در کوچه‌ها بلند است، اما در واقع صدایشان برای حل مشکلات معیشتی و اشتغال خود به جایی نمی‌رسد.
با این حال، حضور این مشاغل را نمی‌توان صرفاً یک معضل دانست. آنها بخشی از اقتصاد غیررسمی شهر هستند و برای بسیاری از افراد، تنها راه تأمین معاش محسوب می‌شوند. اما از سوی دیگر، فعالیت بدون ضابطه و استفاده از بلندگوهای پرصدا، آرامش ساکنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ به‌ویژه در محله‌هایی که ممکن است بیماری در حال استراحت باشد، کودکی خوابیده باشد یا خانواده‌ها در گرمای تابستان پنجره‌های خانه را برای تهویه هوا باز گذاشته باشند. در چنین شرایطی، این صداها به عاملی آزاردهنده برای شهروندان تبدیل می‌شوند.
البته این نوع مشاغل سابقه‌ای طولانی در شهرهای ایران دارند و محدود به سقز نیستند. بخشی از گسترش آنها به کمبود فرصت‌های شغلی و شرایط اقتصادی بازمی‌گردد؛ افرادی که نتوانسته‌اند شغل مناسبی پیدا کنند، به ناچار به این فعالیت‌ها روی آورده‌اند. اما بخش دیگری از موضوع به نحوه مدیریت و ساماندهی این مشاغل از سوی دستگاه‌های مسئول، به‌ویژه شهرداری، مربوط می‌شود.
بر اساس بند ۱۸ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، ایجاد و تعیین میدان‌های عمومی برای خرید و فروش ارزاق، میوه، تره‌بار و سایر مایحتاج عمومی از وظایف شهرداری است. همچنین بند ۲۰ همین ماده، شهرداری را مکلف کرده است از فعالیت مشاغل و مراکزی که موجب ایجاد مزاحمت، سر و صدای آزاردهنده یا اخلال در آسایش شهروندان می‌شوند، جلوگیری کند.
با وجود این تکالیف قانونی، اقدام شهرداری سقز در این زمینه تاکنون محدود بوده است. تنها تجربه ساماندهی بخشی از وانت‌های سیار در حاشیه رودخانه و جنب پل بهارستان نیز به دلیل وجود شاکی خصوصی، تنها چند روز دوام آورد. در نتیجه، امروز بسیاری از خیابان‌ها و بلوارهای شهر همچنان به محل استقرار و فعالیت این خودروها تبدیل شده‌اند.
به نظر می‌رسد حل این مسئله با حذف این مشاغل امکان‌پذیر نیست. با اذعان به اینکه شهرداری در این زمینه دست تنها و نیازمند همکاری‌های بین‌بخشی است، ایجاد مکان‌های مشخص برای فعالیت، تدوین ضوابط روشن و نظارت بر میزان آلودگی صوتی و نیز رعایت حال شهروندان از سوی این قشر برای برخورداری از آرامش امکان‌پذیر است. صدالبته که اگر سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال در جهت کاهش رغبت به چنین فعالیت‌هایی میسر بود شاید از اساس با چنین پدیده‌ای مواجه نمی‌شدیم.
