ضرورت تبدیل مزار حسن زیرک به هویت بصری بوکان
دکتر شفیع بهرامیان
شهر بوکان برای تبدیل‌شدن به یک برند شهری، گنجینه‌ای در اختیار دارد که بسیاری از شهرها برای خلق نمونه‌ای مشابه، ناگزیر به صرف هزینه‌های هنگفت هستند: نام و میراث هنری ماموستا حسن زیرک هنرمند پرآوازه عرصه موسیقی و هنر.
در ادبیات برندسازی شهری، شهرها صرفاً با خیابان‌ها، ساختمان‌ها و زیرساخت‌هایشان شناخته نمی‌شوند؛ بلکه با نمادهایی ماندگار، روایت‌های هویتی و تجربه‌های فرهنگی در حافظه جمعی شهروندان و مخاطبان بیرونی جای می‌گیرند. برج ایفل برای پاریس، میدان آزادی برای تهران، سی‌وسه‌پل برای اصفهان و آرامگاه حافظ برای شیراز، مزار ابوعلی سینا برای همدان، مزار خیام برای نیشابور، مزار شهریار در تبریز و اخیرا یادمان شمس برای خوی نمونه‌هایی از پیوند میان مکان، هویت و تصویر ذهنی شهر هستند؛ نمادهایی که به نشانه‌های بصری قابل‌شناسایی و ابزارهای مؤثر گردشگری و بازاریابی شهری تبدیل شده‌اند.
بوکان نیز از چنین ظرفیتی برخوردار است؛ با این تفاوت که سرمایه اصلی آن، علاوه بر جغرافیا و تاریخ، میراث یکی از درخشان‌ترین چهره‌های موسیقی کُردی، ماموستا حسن زیرک است؛ هنرمندی که صدایش از مرزهای جغرافیایی عبور کرده و در حافظه فرهنگی میلیون‌ها انسان جای گرفته است.
ضرورت امروز، فراتر از سامان‌دهی مزار این هنرمند است. می‌توان با طراحی یک یادمان معماری شاخص، ماندگار و ایمن، در کنار تدوین هویت بصری اختصاصی، تصویر هنری و نام حسن زیرک را به نمادی فراگیر برای بوکان تبدیل کرد؛ نمادی که در لوگوی شهری، محصولات فرهنگی، صنایع‌دستی، تبلیغات گردشگری، رویدادهای هنری، تابلوهای شهری و رسانه‌های دیجیتال بازتاب یابد.
چنین پروژه‌ای، اگر با طراحی حرفه‌ای، مطالعات معماری و مشارکت متخصصان برندینگ اجرا شود، می‌تواند با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر از پروژه‌های بزرگ عمرانی، ظرفیت خلق ارزشی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی چندین برابر هزینه اولیه را داشته باشد. برآورد کمتر از ۱۰ میلیارد تومان برای یک طرح اولیه قابل‌بررسی است، اما تحقق آن به دامنه پروژه، مصالح، الزامات حفاظتی و برآورد کارشناسی روز وابسته خواهد بود.
اکنون شورای اسلامی شهر، شهرداری، فعالان فرهنگی، رسانه‌ها، هنرمندان و بزرگان بوکان باید این ظرفیت را به مطالبه‌ای عمومی تبدیل کنند. تشکیل کارگروهی تخصصی، برگزاری مسابقه ملی طراحی یادمان و نشان شهری و جلب مشارکت بخش خصوصی، می‌تواند آغاز این مسیر باشد.
بوکان برای دیده‌شدن، الزاماً به بلندترین برج یا گران‌ترین سازه نیاز ندارد؛ گاهی یک نام بزرگ، اگر هوشمندانه به نمادی بصری تبدیل شود، از هزاران ساختمان ماندگارتر خواهد بود. حسن زیرک می‌تواند نه‌فقط افتخار موسیقی کُردی، بلکه امضای بصری بوکان و سفیر فرهنگی این شهر در جهان باشد.
