مسافرانِ ناخوانده؛ ماجرای حضور اتباع افغان در سقز
در روزهای اخیر، حضور اتباع افغانستانی و پاکستانی در سطح شهرستان سقز، به یکی از مباحث داغ و دغدغهمند شهروندان تبدیل شده است. در حالی که نگرانیها نسبت به پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی این حضور افزایش یافته، مسئولان شهرستان از انتقال صدها نفر از این افراد به سنندج و تلاش برای بازگرداندن آنها خبر میدهند. این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این پدیده، چرایی حضور آنان در غرب کشور و واکنش شهروندان میپردازد.
گزارشهای میدانی حاکی از آن است که اتباع خارجی که عمدتاً تبعه افغانستان و در مواردی پاکستان هستند، در قالب دستهها و گروههای مختلف وارد سقز میشوند. شواهد نشان میدهد که این افراد سقز را نه به عنوان مقصدی برای سکونت یا اشتغال، بلکه به عنوان مسیری برای رسیدن به مرزهای عراق و ترکیه و در نهایت اروپا انتخاب کردهاند.
انتقال صدها نفر به سنندج جهت بازگرداندن به مرزهای شرقی
ضیاالدین نعمانی، فرماندار سقز در اینباره به واکاوی گفت: «این افراد از مرزهای شرقی وارد کشور شده و در تلاش برای عبور از مرزهای غربی هستند.» نعمانی با تأکید بر اینکه نهادهای مسئول تاکنون صدها نفر از این اتباع را جهت طی مراحل قانونی برای بازگشت به مرزهای شرقی و دیپورت نهایی به سنندج منتقل کردهاند، افزود: برخی نگرانیها در مورد حضور این افراد بهجاست و تمام تلاش خود را جهت حل موضوع به کار خواهیم بست و البته نباید فراموش کرد که در این بین نیازمند همکاری بین دستگاهها و حتی مردم نیز هستیم.
چالشهای اقتصادی و دغدغههای شهروندی
با توجه به شرایط موجود امکان اینکه این اتباع جهت ماندن و اشتغال در منطقه حضور داشته باشند بسیار کم است، ضمن آنکه از سالها قبل هشدار غیرقانونی بودن بکارگیری اتباع به واحدهای تولیدی داده شده است. با این حال بروز این پدیده پیامدهای ناخواستهای را برای شهروندان سقزی در پی داشته است. یکی از این چالشها، معضل “قاچاق انسان” یا مسافرکشیهای غیرقانونی است. در شرایطی که نرخ بیکاری چالشبرانگیز است، برخی رانندگان از اقصی نقاط ایران ناگزیر به جابجایی این اتباع روی آوردهاند و قطعا استان کردستان یکی از مسیرها برای این کار است. این موضوع در مواردی محدود با اجاره دادن منازل مسکونی به صورت موقت همراه شده است.
واکاوی نمیتواند مستقلاً این ادعا را تأیید یا رد کند اما این سکونت کوتاهمدت اتباع که از سوی برخی شهروندان گزارش میشود و نگرانیهای جدی خانوادهها را در محلههای مختلف به دنبال داشته و آنها خواستار نظارت دقیقتر نهادهای متولی برای جلوگیری از آسیبهای اجتماعی و فرهنگی احتمالی هستند. فرماندار سقز نیز ضمن تأیید این دغدغهها، از مردم خواست تا از در اختیار گذاشتن خودرو یا مکان برای اسکان این اتباع اکیداً خودداری کنند و مدیریت این وضعیت را به نهادهای قانونی بسپارند.
نگاهی تاریخی و ضرورت تدبیر در سطح ملی
شاید مقایسه وضعیت فعلی با بحران آوارگان دهه ۹۰ میلادی (در پی تحولات اقلیم کردستان) دشوار باشد؛ در آن زمان مردم کردستان آوارگان از شهرهای آنسوی مرز را به واسطه همزبانی، پیوندهای خویشاوندی و مناسبات فرهنگی و اجتماعی نه تنها آواره و حتی مهمان ننامیدند بلکه آنها را بخشی از خود دانسته و تا زمان فراهم شدن شرایط بازگشتشان به راحتی پذیرش کردند. اما شرایط امروز کاملاً متفاوت است؛ نه تنها فشارهای اقتصادی کنونی قابل قیاس با گذشته نیست، بلکه فقدان تجربه شهروندان در مواجهه با مهاجران، تفاوتهای فرهنگی و نیز پیچیدگیهای قانونی نیز به این حساسیتها دامن زده است.
اگرچه مهاجرت، رنجی انسانی برای دستیابی به امکاناتی بهتر است، اما حضور کنترلنشده اتباع در سطح شهرستان میتواند زمینهساز چالشهای چندلایهای شود. حل این مسئله تنها با اکتفا به توان شهرستان و استان امکانپذیر نیست؛ چرا که این مهاجران مسیری طولانی را از مرزهای شرقی تا غرب کشور طی میکنند. از اینرو، ضروری است مسئولان استانی با هماهنگی سایر استانهای مسیر، تدبیری ملی و جامع اتخاذ کنند تا از تبدیل این پدیده به بحرانی غیرقابلکنترل پیشگیری شود.
