بازار سقز زیر فشار رکود، مالیات، کاهش قدرت خرید و نبود برنامه توسعه‌ای
روز اصناف و بازاریان؛ وقتی قلب اقتصاد سقز کُند می‌تپد
اول تیرماه، روز اصناف است؛ اما حال و روز بازار سقز چندان مناسب جشن و تبریک نیست. بازاری که روزگاری یکی از مهم‌ترین موتورهای اقتصادی منطقه بود، امروز زیر فشار رکود، کاهش قدرت خرید، مالیات، افزایش هزینه‌های کسب‌وکار و نبود برنامه‌ای برای توسعه و جذب مشتری، روزهای دشواری را سپری می‌کند. کافی است چند دقیقه در راسته‌بازارها و پاساژهای شهر قدم بزنید تا از پشت ویترین‌های پر از کالا، نگرانی و ناامیدی صاحبان مغازه‌ها را ببینید.
در بازار سقز کافی است دقایقی پای صحبت هر مغازه‌داری بنشینید تا تصویری روشن از وضعیت کنونی اقتصاد شهر به دست آورید. بسیاری از کسبه می‌گویند روزشان را با دغدغه پرداخت مالیات، اجاره‌بها، حق کسب و پیشه، هزینه‌های جاری و چک‌های سررسیدشده آغاز می‌کنند و غروب که کرکره را پایین می‌کشند شاید دخل و خرجشان با یکدیگر همخوانی نداشته باشد.
بازاریان معتقدند درآمد بسیاری از واحدهای صنفی به سطح چهار یا پنج سال پیش بازگشته، در حالی که هزینه‌ها چندین برابر شده است. همین شکاف میان هزینه و درآمد، ادامه فعالیت را برای بخش قابل توجهی از اصناف دشوار کرده است تا چایی که در سال جاری ده‌ها واحد صنفی در سقز کسب و کار خود را بنا به دلایلی که در ادامه می‌آید تعطیل کرده‌اند.
رکودی که سال‌هاست ادامه دارد
نشانه‌های رکود در بازار سقز موضوع تازه‌ای نیست. آمارهای سال‌های گذشته نشان می‌داد که تنها در فاصله ابتدای سال ۱۳۹۷ تا پایان بهار ۱۳۹۸ حدود ۴۹۵ واحد صنفی تعطیل شده بودند؛ آماری که به معنای تعطیلی روزانه یک واحد صنفی بود. همچنین شمار کارگاه‌های تولید پوشاک در آن دوره از حدود ۷۰ واحد به ۲۰ واحد کاهش یافته بود.
هرچند در سال‌های اخیر آمار رسمی و جامعی از میزان تعطیلی واحدهای صنفی منتشر نشده، اما فعالان بازار و منابع مطلع از افزایش ابطال پروانه‌های کسب و خروج تدریجی برخی واحدها از چرخه فعالیت سخن می‌گویند. رئیس اتاق اصناف شهرستان سقز در این رابطه به واکاوی گفت: در حال حاضر حدود دوازده هزار واحد صنفی فعال در سقز داریم و اگرچه همچنان شاهد ورود افراد جدید به بازار و اخذ پروانه کسب هستیم اما به دلیل شرایط ناخوشایند همچون عدم ثبات در قیمت‌ها، مالیات و اجاره، شاهد خروج قابل توجهی هم هستیم.
اجاره و مالیات؛ دغدغه نخست کسبه
اگرچه بازار سقز در سال‌های گذشته از پیامدهای بسته شدن معابر مرزی، نوسانات اقتصادی و همه‌گیری کرونا آسیب دید، اما امروز یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های اصناف، دو موضوع اجاره و مالیات است.
بسیاری از بازاریان معتقدند ملاک قرار گرفتن تراکنش‌های کارتخوان برای محاسبه مالیات، بدون در نظر گرفتن سود واقعی واحدهای صنفی، فشار مضاعفی بر آنان وارد کرده است تا جایی که برخی از آنها از مشتریان می‌خواهند پول را برای‌شان کارت به کارت کنند، هرچند خرید هم محدود باشد. برخی کسبه عنوان می‌کنند با اینکه در چند سال گذشته حساب خود را با دارایی تسویه کرده‌اند اما چون دارایی می‌تواند پرونده پنج سال گذشته را مجددا بررسی کند ممکن است یک نقطه در پرونده مجددا بار مالیاتی را بر دوش مغازه‌دار افزایش دهد، هرچند تأکید می‌کنند که سال گذشته به دلیل شرایط جنگ مقداری فشار کمتر بوده است.
از طرفی اجاره‌ها که گاهی تا دو برابر در هر سال اضافه می‌شود کمرشکن‌تر از مالیات به جان کسبه افتاده است و همین دو موضوع سبب شده خیلی‌ها رفتن را بر ماندن در این آشفته بازار ترجیح دهند.
بازاری که مشتری ندارد
آنچه امروز بیش از هر چیز در بازار سقز به چشم می‌آید، کمبود مشتری است. راهروهای پاساژها خلوت‌تر از گذشته‌اند و بسیاری از مغازه‌داران ساعت‌ها چشم‌انتظار مشتری می‌مانند. بازار پارچه سقز که سال‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز عرضه پارچه در کشور شناخته می‌شد، روزهای پررونق خود را پشت سر گذاشته است. افزایش قیمت ارز، رشد هزینه تأمین کالا و کاهش قدرت خرید مردم موجب شده حجم معاملات به شکل محسوسی کاهش یابد.
فروشندگان پوشاک، کفش، لوازم خانگی و سایر صنوف نیز روایت مشابهی دارند؛ فروش کمتر، هزینه بیشتر و آینده‌ای نامطمئن. بسیاری از آنان می‌گویند فروش فعلی حتی با روزهای عادی سال‌های گذشته قابل مقایسه نیست و برخی نیز به فکر تغییر شغل یا تعطیلی کسب‌وکار خود افتاده‌اند. این وضعیت برای صنوف خدماتی نیز صدق می‌کنند. در روزهای گرم تابستان شاهد فعالیت محدود صنوف تعمیرات خودرو هستیم. یک تعمیرکار مکانیک می‌گوید: معمولا در تابستان تردد زیاد و استفاده از خودرو بیشتر است و در نتیجه ماشین بیشتر نیازمند تعمیرات و … می‌شود. او به مغازه خود و چند مغازه اطراف اشاره می‌کند و می‌گوید: گاهی اوقات شاهد حضور چندین خودرو در جلو این چند مغازه بوده‌ام و اوستا و شاگرد بدون فوت وقت مشغول انجام تعمیرات، اما اکنون جلو هر مغازه شاید یک یا دو خودر می‌بینیم.
نبود نوآوری و برندسازی؛ حلقه مفقوده بازار سقز
اما همه مشکلات بازار سقز به اقتصاد و مالیات محدود نمی‌شود. بازار سقز طی سال‌های گذشته از نبود برنامه‌ریزی برای جذب گردشگر، برندسازی و نوسازی رنج برده است. با وجود آنکه سقز سال‌ها با عنوان «شهر پارچه» شناخته شده، این ظرفیت هرگز به یک برند اقتصادی و گردشگری تبدیل نشده است. بسیاری از جاذبه‌هایی که می‌توانستند گردشگران را به بازار هدایت کنند، یا تخریب شده‌اند و یا بخش عمده‌ای از سال در دسترس مردم نیستند.
از سوی دیگر، راسته بازار تاریخی اردلان و بسیاری از مراکز خرید جدید شهر نیز فاقد هویت معماری و عناصر جذاب شهری هستند؛ موضوعی که باعث شده بازار سقز نتواند همانند برخی شهرهای دیگر، علاوه بر کارکرد تجاری، به یک مقصد گردشگری تبدیل شود.
ساماندهی دستفروشان؛ فرصتی برای رونق
یکی از ظرفیت‌هایی که می‌تواند به رونق بازار کمک کند، ساماندهی دستفروشان است. در حالی که پیاده‌روهای مرکز شهر با مشکلات ناشی از حضور پراکنده دستفروشان مواجه‌اند، بخش‌هایی از بازار دارای فضای مناسب برای استقرار سامان‌یافته آنان است. طراحی غرفه‌ها و گاری‌های استاندارد و زیبا، ایجاد بازارچه‌های منظم و هدایت دستفروشان به این فضاها می‌تواند هم به بهبود عبور و مرور شهروندان کمک کند و هم زمینه رونق اقتصادی بیشتری را برای بازار فراهم سازد. اقدامی که علاوه بر افزایش نظم شهری، امکان نظارت بهتر بر فعالیت‌های اقتصادی را نیز مهیا خواهد کرد.
در پایان می‌توان گفت اول تیرماه برای بازاریان سقز در حالی به پایان می‌رسد که بسیاری از آنها همچنان چشم‌انتظار مشتری، ثبات قیمت‌ها و روزهای بهترند. در بازاری که زمانی ازدحام خریداران، صدای چانه‌زنی و رفت‌وآمد مسافران بخشی از هویت آن بود، امروز سکوت بیشتری شنیده می‌شود. شاید مهم‌ترین خواسته اصناف در روزی که به نام آنها ثبت شده، نه تبریک و پوسترهای مناسبتی، بلکه بازگشت رونق به بازاری باشد که سال‌ها یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های اقتصادی سقز محسوب می‌شد.
