میراث کُردستان در هالیوود؛ جنجال گوشواره تمدنی زیویه در گوش زندایا
حضور «زندایا»، ستاره هالیوود، با گوشواره‌هایی ساخته‌شده از پلاک‌های طلایی منسوب به گنجینه باستانی زیویه، تنها یک انتخاب مد نبود؛ این اتفاق بار دیگر نام محوطه تاریخی زیویه در نزدیکی سقز را بر سر زبان‌ها انداخت و بحثی جهانی درباره میراث فرهنگی، سرنوشت آثار باستانی و هویت تمدنی این گنجینه ارزشمند به راه انداخت.
در روزهای اخیر، تصاویر زندایا در مراسم تبلیغاتی فیلم The Odyssey با گوشواره‌هایی که از پلاک‌های طلایی متعلق به گنجینه باستانی زیویه ساخته شده‌اند، واکنش گسترده‌ای در میان باستان‌شناسان، پژوهشگران و کاربران شبکه‌های اجتماعی برانگیخت. این آثار که قدمت آن‌ها به حدود هزاره نخست پیش از میلاد می‌رسد، سال‌ها پیش در محوطه تاریخی زیویه در نزدیکی شهر سقز کشف شدند و امروز بخشی از آن‌ها در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی و دولتی خارج و داخل از ایران نگهداری می‌شود.
آنچه بیش از هر چیز مورد توجه قرار گرفته، استفاده از اشیای باستانی به‌عنوان زیورآلات در یک رویداد سینمایی است. بسیاری از متخصصان میراث فرهنگی معتقدند این آثار صرفاً اشیای تزئینی نیستند، بلکه اسناد زنده‌ای از تاریخ، هنر و هویت تمدن‌های باستانی به شمار می‌روند و جایگاه طبیعی آن‌ها در موزه‌ها و مراکز پژوهشی است، نه بر فرش قرمز هالیوود.
در میان این واکنش‌ها، نام زیویه و سقز بار دیگر در رسانه‌های بین‌المللی مطرح شد؛ منطقه‌ای که یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی قبل از میلاد را در خود جای داده است. گنجینه زیویه که در دهه ۱۹۴۰ میلادی کشف شد، مجموعه‌ای کم‌نظیر از آثار زرین، عاج، نقره و اشیای هنری است که سبک منحصربه‌فرد آن، بازتابی از تعامل تمدن‌های مانایی، آشوری، اورارتویی و سکایی در شمال‌غرب فلات ایران به شمار می‌رود. بخش قابل توجهی از این آثار اما پس از کشف، از مسیر قاچاق و بازارهای عتیقه سر از مجموعه‌های خصوصی و موزه‌های مختلف جهان درآورد.
پلاک‌های طلایی که اکنون به شکل گوشواره درآمده‌اند، از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های هنر فلزکاری زیویه هستند؛ آثاری که با نقش‌مایه‌های خورشید، جانوران اسطوره‌ای و نمادهای آیینی، بخشی از روایت هنری و فرهنگی مردمان این سرزمین را بازگو می‌کنند. اهمیت این آثار تنها در ارزش مادی آن‌ها نیست، بلکه هر قطعه بخشی از پازل تاریخ تمدن منطقه زاگرس و کُردستان محسوب می‌شود.
فارغ از حواشی ایجادشده، این اتفاق یک بار دیگر نگاه جهانیان را به تمدن زیویه و ظرفیت‌های تاریخی سقز معطوف کرد. توجهی که می‌تواند فرصتی برای معرفی هرچه بیشتر میراث فرهنگی کُردستان باشد؛ میراثی که شایسته شناخته‌شدن، حفاظت و پژوهش است و ارزش آن فراتر از استفاده در صنعت مد و نمایش‌های فرش قرمز است.
امروز، گوشواره‌های طلایی زیویه بیش از آنکه یک اکسسوری لوکس باشند، یادآور تمدنی چند هزار ساله‌اند که ریشه در خاک کُردستان و دامنه‌های زاگرس دارد؛ میراثی که نام سقز را بار دیگر در کانون توجه رسانه‌های جهان قرار داده است.
